وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
. « 1 »
« از خداوند بپرهيزيد و بدانيد كه حقّاً شما بسوى او محشور خواهيد شد . »
خلاصهء مطلب : از ذات أقدس پروردگار كه بگذريم ، تمام موجودات ديگرى كه خداوند خلق فرموده است ، از نقطهء واحد و از محلّ واحد و از بدء واحد خلق نفرموده است ؛ اسماء و صفات كلّيّه متعلّق به ذاتند ، و اسماء و صفات پائينتر متعلّق به آن اسماء و صفات كلّيّه ، و همچنين اسماء و صفات جزئيّهء پائينتر در عالم كثرات به بالاتر خود تعلّق دارند ، تا برسيم به همين سنگ و كلوخ و حيوانات و نباتات و جمادات كه از نقطهء نظر وسعت وجودى بسيار ضعيفند و ماهيّت آنها بسيار ضيق و اندازهء آنها بسيار محدود است ؛ تمام اينها معادشان به نقطهء ابتداى وجودشان است . ابتداى خلقت انسان از هر جا بوده است به همانجا بازگشت مىكند .
كلام صدر المتألّهين دربارهء حشر نفوس ناطقهء كامله
صدر المتألّهين دربارهء حشر نفوس ناطقهء كامله فرموده است :
« امّا نفوس كاملهاى كه ذات آنها از مرتبهء عقل بالقوّه خارج شده و بسوى عالم فعليّت رفته است و عقل بالفعل شده است ، لا محاله با خداوند تعالى محشور مىشود ، چون اين نفوس با عقل محشورند و عقل با خدا محشور است و محشور با محشور با چيزى ، محشور با آن چيز است ، بنابراين ، اين نفوس محشور با خداوند هستند . « 2 » »
هامش
( 1 ) ذيل آيه 203 ، از سورهء 2 : البقرة
( 2 ) « رسالة حشر » ص 347