اوّل موجودات روى زمين هلاك گردند و با صور ديگر در قيامت حاضر شوند ، اينها يك موت و حيات بيشتر پيدا نكرده و عالم برزخ را طىّ نكردهاند .
درحالىكه طبق تصريح آيه مباركهء :
وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
. « 1 »
تمام موجودات بايد برزخ را طىّ كنند ، يا طولانى يا كوتاه ؛ و على كِلا التّقديرَين طىّ عالم برزخ ضرورى است .
بنابراين اگر با آن نفخى كه دميده مىشود ، موجودات روى زمين نيز هلاك شوند و سپس در قيامت حاضر گردند ، برزخ آنها از دست ميرود و « طفره » پيدا مىشود ؛ و اين خلاف مفاد قرآن كريم است كه براى تمام افراد انسان عبور از برزخ را
إِلى يَوْمِ يُبْعَثُونَ
مقرّر داشته است .
روى اين بيان بايد گفت : مراد از
وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
كسانى هستند كه از دنيا رفته و در برزخ در انتظار عالم قيامت هستند . زيرا همانطور كه در سابق گفته شد عالم برزخ از تتمّهء دنياست ، و عالم برزخ را عالم زمين گويند و عالم قبر نيز گويند ، و برزخ را جنّةُ الدّنيا ( بهشت دنيا ) نيز نامند ، و عالم آخرِ دنيا و دنبالهء دنيا نيز گويند ؛ و بر اين اساس به عالم برزخ در اين آيه شريفه تعبير به ارْض شده و به ساكنان آن تعبير به
مَنْ فِي الْأَرْضِ
گرديده است .
پس افرادى كه از دنيا رفته و در عالم برزخ در صورتهاى مثالى
هامش
( 1 ) ذيل آيه 100 ، از سورهء 23 : المؤمنون