سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً
. « 1 »
« روزى ميرسد كه هر نفس آنچه را كه از اعمال خير انجام داده حاضر خواهد يافت ، و آنچه را كه از اعمال زشت انجام داده دوست دارد كه بين آنها و بين او فاصلهء دورى باشد . »
انسان كه از دنيا ميرود ، پروندهء عملش بسته مىشود ، مگر افرادى كه بعد از خود بواسطهء صدقهء جاريه مانند وقفِ امور خيريّه و اثرِ علمى و دينى كه مردم از آن بهرهمند شوند و فرزند صالح كه باقيات صالحات او باشد از خود يادگارى بگذارند .
نفسِ موجوديّت انسان كه نتيجهء مجموع اعمال صالحه يا قبيحهء اوست ، با انسان باقى است و انسان با يار و قرين شدن با او يا خرسند است يا معذَّب ؛ اگر نفسِ موجوديّت خوب باشد پيوسته انسان از او التذاذ مىبرد ، و اگر از ياد خدا إعراض كند خداوند موجوديّت او را به صورت شيطانى بر او مىگمارد تا يار و قرين او باشد .
تجسّم اعمال قبيحه به صورت شيطان در برزخ
در « كافى » با سند متّصل خود ضمن روايتى دربارهء برزخ و سؤال دو فرشتهء منكر و نكير ، از بشير دَهّان از حضرت صادق عليه السّلام روايت مىكند كه : چون مؤمن از سؤال آنها راجع به توحيد پاسخ ميگويد ، آنها در مقام پرسشِ از رسول خدا ، سؤال مىكنند :
مَا تَقُولُ فِى هَذَا الرَّجُلِ الَّذِى خَرَجَ بَيْنَ ظَهْرَانَيْكُمْ ؟
فَيَقُولُ : أَ عَنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ تَسْأَلَانِى ؟
هامش
( 1 ) صدر آيه 30 ، از سورهء 3 : ءَال عمران