و در حال خواب ديدن يا مسرور است به ديدن مناظر دلفريب و يا مغموم است به مشاهدهء صحنههاى دهشت انگيز ؛ و هر دوى آنها از يك مقوله هستند .
و شاهد بر اين مطلب آنكه در كتاب « معانى الاخبار » با همين سندى كه أخيراً ذكر شد روايت مىكند از امام محمّد تقىّ عليه السّلام كه چون از آن حضرت از حقيقت مرگ سؤال شد ، در پاسخ فرمودند :
احوالات پس از مرگ همانند حالات مختلف خواب ديدن است
مرگ همين خوابى است كه هر شب به سراغ شما مىآيد ؛ با اين اختلاف كه مدّتش طولانى است و انسان در اين خواب بيدار نمىشود مگر روز قيامت . افرادى كه در حال خواب ، خواب مىبينند و در آن حال به أنواع فرح كه به وصف و اندازه نيايد شاد خاطر ميگردند ، يا به انواع دهشتها و وحشتها كه قابل توصيف و تقدير نباشد دچار ميگردند ؛ چگونه است حال سرور و شادمانى آنها يا حال دهشت و اضطراب آنها در خواب ؟ همينطور است مرگ و احوالاتى كه در آن حال بر انسان پيش مىآيد ؛ پس آمادهء مرگ شويد ! « 1 »
اين روايت صريح است بر اينكه خواب و مرگ يكى است ، منتهى مرگ قدرى عميقتر است و سنگينتر و خواب قدرى سطحىتر است و سبكتر .
پس ميتوان گفت كه مرگ خوابى است سنگين ؛ و خواب مرگى است سبك . « 2 »
هامش
( 1 ) همان مصدر ، ص 289
( 2 ) و بر همين اصل در « مصباح الشّريعة » ( طبع مركز نشر كتاب - طهران ، ژ