ابو داود و ترمذى به وى احتجاج كردهاند . « 1 » وى در شب جمعهء 24 شهر صفر سنهء
هامش
( 1 ) در طبع اول « المراجعات » ص 44 در ترجمهء اسمعيل بن عبّاد بن عباس طالقانى معروف به صاحب بن عَبَّاد گويد : وى را ذَهَبى در « ميزان الاعتدال » ذكر كرده ، و بر اسمش علامت « د ، ت » نهاده است . و اين رمز است كه أبو داود و ترمذى به او در دو صحيح خود ، استناد جستهاند . تا آخر گفتارش .
و در تعليقه گويد : چون ذهبى در ميزانش به ذكر اسمعيل بن عَبَّاد مىرسد از طريقهء ضبط أسماء ، عدول مىكند و او را در ميان اسمعيل بن أبان غنوى ، و اسمعيل بن أبان ازدى ذكر مىكند ، و وى را حقير و كم به حساب آورده و چيزى از حقوق او را ادا نكرده است .
أقول : ذهبى در « ميزان الاعتدال » ج 1 ص 212 گويد :
826 - إسمعيل بن عَبَّاد [ د ، ت ] أبوالقاسم الصّاحب أديبٌ بارع شيعىٌّ معتزلىٌّ . و له رواية قليلة . و نظمه لا بأس به . و شعره حَسَن جدّاً . و بتشبيهاته يضرب المثل . انتهى . در اينجا ذهبى اشتباه كرده است كه : أبوداود و ترمذى را راويان از صاحب بن عباد شمرده است و مرحوم سيد شرف الدّين بدون تحقيق در كتاب خود آن را حكايت نموده است . زيرا در تاريخ ابن خلّكان طبع قديم ج 1 ، ص 382 ولادت أبوداود : سليمان بن أشعث بن إسحق ازدى سَجِستانى أبوداود را در سنهء 202 هجريّه ، و وفاتش را در يوم الجمعة منتصف شوّال سنهء 275 ذكر كرده است . و ذهبى در « ميزان الاعتدال » ج 3 ص 678 ولادت محمد بن عيسى بن سورهء : أبو عيسى ترمذى را در سنهء 209 مىداند ، به علت آنكه مرگش را در رجب سنهء 279 در سن هفتاد سالگى شمرده است . لهذا ميلادش 209 خواهد بود بنابراين تولّد صاحب بن عبّاد از مرگ أبوداود و ترمذى متأخّر بوده است . و چگونه متصوّر است كه آنان از او روايت كنند ؟ ! تولّد صاحب بن عباد بنابر نقل تواريخ همان طورى كه خود سيد شرف الدّين هم در « المراجعات » ص 45 آورده است در سنهء 326 هجريّه بوده است . چون مىدانيم : وفاتش در شب جمعه 24 شهر صفر سنهء 385 در سنّ 59 سالگى بوده است در اين صورت ميلادش در سنهء 326 خواهد گرديد بناءً عليهذا تولد صاحب ابن عبّاد بعد از فوت ترمذى به 47 سال ، و بعد از فوت أبو داود به 51 سال بوده است .
تفاوت 47 / 279 مرگ ترمذى - 326 تولد صاحب
تفاوت 51 / 275 مرگ ابو داود - 326 تولد صاحب
از اينجا به دست مىآيد كه : نبايد به مجرّد نقل دگران بدان اعتماد نمود و تا خود انسان به مصادر اصليّه رجوع نكند ، نبايد آرام بنشيند !
و اما قضيّهء بَخْسِ ذهبى و عدم توفيهء حق صاحب بن عبّاد با آن جلالت علمى و عظمت وى