روح بلندشان و نور باطنشان كه براى غيرشان اتّفاق نمىافتد . از ايشان است امام سلطان حنفى صاحب مقام مشهور در قاهره .
روزى شيخ الإسلام بلقينى شنيد كه : وى تفسير آيهاى را مىنمايد ، و سپس گفت : من چهل تفسير را مطالعه كردهام و هيچ يك از اين دقائق را در آن نديدهام - اه .
رافعى در حاشيهء همين كتابش از بعضى از علماء نقل كرده كه او از قرآن كريم استخراج نموده است كه : كلام خداوند تعالى :
أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَ لَوْ شاءَ لَجَعَلَهُ ساكِناً ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلًا
« 1 » اشاره است به تصوير شمسى .
و كلام خداوند تعالى :
ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ
« 2 » اشاره است به آنكه : مادّهء اين عالم كون ، أثير مىباشد .
و كلام خداوند تعالى دربارهء آسمانها و زمين :
كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما
« 3 » اشاره است به آنكه : زمين از منظومهء شمسى جدا گرديده است .
و كلام خداوند تعالى :
وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ
« 4 » اشاره است به آنكه : حيات جمادات به آبِ متبلور است . « 5 »
و كلام خداوند تعالى :
فَأَخْرَجْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْ نَباتٍ شَتَّى
« 6 » دليل است : بر تلقيح در ميان نباتات - إلى غير ذلك .
آرى اين مطالب از علومى كه قرآن محتوى آن است بعيد نمىباشد ، در صورتى كه ميدانيم كه : إنَّ فِيهِ تِبْيَانَ كُلِّ شَىْء « 7 » ؛ و ليكن سخن ما در اين است كه كسى كه اين
هامش
( 1 ) آيه 45 ، از سورهء 25 : فرقان .
( 2 ) آيه 11 ، از سورهء 41 : فصّلت .
( 3 ) آيه 30 ، از سورهء 21 : انبياء .
( 4 ) آيه 30 ، از سورهء 21 : انبياء .
( 5 ) اين بنابر آن است كه كلَّ شىءٍ حيّاً خوانده شود ؛ ولى آيهكُلَّ شَيْءٍ حَيٍّاست ، يعنى هر چيز زندهاى را از آب قرار داديم ( آفريديم ) ، نه آنكه هر چيز را از آب زنده كرديم .
( 6 ) آيه 53 ، از سورهء 20 : طه .
( 7 ) اقتباس از آيه 89 ، از سورهء 16 : نَحْل .