از آيات بود بر وى نازل مىشد . پس اگر چيز ديگرى بر او نازل مىشد بعضى از كُتَّاب وَحْى را مىطلبيد و به او مىگفت : اين آيات را در فلان سورهاى كه كذا و كذا در آن ذكر شده است قرار دهيد ! سورهء انفال از أوائل سُوَرى بود كه در مدينه بر او نازل شد ، و سورهء برائت از أواخر سورى بود كه نازل شد ؛ و داستان و قصّهء اين دو سوره شبيه به هم بودند . من گمان كردم كه برائت از تتمّهء أنفال است ، و رسول خدا صلّى الله عليه ( و آله ) و سلّم از دنيا رحلت نمود و براى ما بيان نكرد كه برائت از أنفال است ، و بدين جهت است كه ميان آن دو سوره را مقارن نمودم ، و بسم الله الرحمن الرحيم در وسطشان ننوشتم و آن دو را در ميان سُوَر سَبْع طِوَال قرار دادم .
أقُولُ : سَبْع طِوَال بنا بر آنچه كه از اين روايت ظاهر مىشود و همچنين از ابن جبير روايت شده است عبارت است از بَقَرَه ، و آلِ عِمْران ، و نِساء ، و مَآئدَه ، و أنْعَام ، و أعْرَاف و يُونُس . و در جمع أوّل بر اين گونه ترتيب قرار داده شد ؛ سپس عثمان اين ترتيب را تغيير داد و أنْفال را كه از مَثَانى است ، و برائت را كه از مئين است قبل از سُوَر مَثانى قرار داد . بنابراين آن دو سوره را ميان أعراف و يونس گذارد به طورى كه أنفال مقدّم بر سورهء برائت بود .
فصل 6
رواياتى كه در دو فصل سابق ذكر شد مشهورترين روايات در جمع و تأليف قرآن بود چه صحيحش و چه سقيمش ، و دلالت داشت بر آنكه : جمع أوّل جمعى بود براى گرد آوردن سورههاى متفرّقه كه در روى عُسُب ، لِخاف و أكْتاف و جُلُود و رِقَاع « 1 »
هامش
( 1 ) عُسُب جمع عسيب است به معنى جريده و شاخهء درخت خرما چون برگهايش را بزدايند . و لِخاف عبارت است از سنگ سفيد نازك ، و واحد آن لَخْفَة آيد . أكتاف جمع كَتِفْ است يعنى استخوان پهنى كه بر شانه است . و جُلُود جمع جلد است يعنى پوست حيوان ( كه پس از دبّاغى شدن و به صورت چرم در آمدن بر روى آن مىنوشتند ) . و رِقَاع با كسرهء راء جمع رُقْعَه است و آن عبارت است از پوست يا ورقى كه بر روى آن مىنويسند .