هامش
مُتّفَقٌ عليه از « مسند » ابن عبّاس روايت مىكند [ 3 ] كه گفت : رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمود : ألَا إنّهُ سَيُجَاءُ بِرِجَالٍ مِنْ امّتِى فَيُؤخَذُ بِهِمْ ذَاتَ الشّمَالِ ، فَأقُولُ : يَا رَبّ أصْحَابِى ، فَيُقَالُ : إنّكَ لا تَدْرِى ما أحْدَثُوا بَعْدَكَ ؟ ! فَأقُولُ كَمَا قَالَ الْعَبْدُ الصّالِح :وَ كُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً ما دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَ أَنْتَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ . إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ وَ إِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ .[ 4 ] قَالَ : فَيُقَالُ لِى : إنّهُمْ لَمْ يَزَالُوا مُرْتَدّينَ عَلَى أعْقَابِهِمْ مُنْذُ فَارَقْتَهُمْ . [ 5 ] « آگاه باشيد كه مردانى از امّت مرا در روز قيامت مىآورند و ايشان را مىگيرند و به سمت چپ ( كه كنايه از شقاوت و دوزخ است ) مىبرند و من مىگويم : اى پروردگار من ! ايشان اصحاب منند ! گفته مىشود ، تو خبر ندارى كه آنها چه كارهائى پس از تو بجا آوردهاند ؟ ! و من مىگويم همانطور كه عبد صالح [ 6 ] گفت : « خداوندا ! من گواه و شاهد آنان بودم تا زمانى كه زنده ميانشان بودم اما وقتى كه تو مرا به سوى خود بردى ، خودت گواه و شاهد و مراقب اعمالشان بودى و البتّه و البتّه تو بر هر چيز حاضر و ناظر و گواه و شاهدى ! اگر آنها را عذاب كنى آنان بندگان تو هستند ، و اگر از آنها درگذرى تحقيقاً تو خداوند با عزّت مىباشى و از روى حكمت انجام مىدهى ! » رسول خدا فرمود : در اين حال به من گفته مىشود : ايشان پيوسته از زمانى كه تو از آنها مفارقت نمودى ، به سوى قهقرا و پشت برگشتند و ارتداد از شريعت تو و ولايت تو پيدا نمودند . »
و از جملهء اين روايات روايتى است كه حميدى در « جمع بين الصّحيحين » در حديث يكصد و سى و يكم از مُتّفَقٌ عليه از « مسند » أنَس روايت كرده است كه گفت : رسول خدا صلّى الله عليه و آله گفت : لَيَرِدَنّ عَلَىّ الْحَوْضَ رِجَالٌ مِمّنْ صَاحَبَنِى ، حَتّى إذَا رَأيْتُهُمْ وَ رُفِعُوا إلَىّ اخْتُلِجُوا دُونِى ، فَلَاقُولَنّ : أىْ رَبّ أصْحَابِى ! أصْحَابِى ! فَلَيُقَالَنّ لِى : إنّكَ لَا تَدْرِى مَا أحْدَثُوا بَعْدَكَ ؟ [ 7 ] « البتّه بر من در حوض وارد مىشوند مردانى از آن كسانى كه با من مصاحبت داشتهاند ، تا به جائى كه چون من آنان را ببينم و امرشان را بخواهند به من واگذار كنند ناگهان آنها را بربايند و از نزد من برانند . و من البتّه مىگويم : اى پروردگار من ! اصحاب من ! اصحاب من ! پس البتّه گفته مىشود به من : تو نمىدانى آنچه را كه پس از مفارقت تو بجاى آوردهاند و حوادثى را كه از خود بجاى گذاردهاند ! »
و نيز از جملهء اين روايات ، روايتى است كه حميدى در « جمع بين الصّحيحين » در حديث دويست و شصت و هفتم از مُتّفقٌ عليه از « مسند » ابو هريره از عطاء بن يسار از ابو هريره روايت نموده است كه گفت : رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمود : بَيْنَمَا أنَا قَائِمٌ فإذَا زُمْرَةٌ ، حَتّى إذَا عَرَفْتُهُمْ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَيْنِى وَ بَيْنِهِمْ فَقَالَ : هَلُمّ ، فَقُلْتُ : إلَى أيْنَ ؟ قَالَ : إلَى النّارِ وَ اللهِ . قُلْتُ : مَا شَأنُهُمْ ؟ قالَ : إنّهُمُ ارْتَدّوا بَعْدَكَ عَلَى أدْبَارِهُمُ الْقَهْقَرَى . ثُمّ إذَا زُمْرَةٌ حَتّى إذَا عَرَفْتُهُمْ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَيْنِى وَ بَيْنِهُمْ فَقَالَ : هَلُمّ ، فَقُلْتُ : إلَى أيْنَ ؟ فَقَالَ : إلَى النّارِ وَ اللهِ . قُلْتُ : مَا شأنُهُمْ ؟ قَالَ : إنّهُمُ ارْتَدّوا عَلَى أدْبَارِهِمُ الْقَهْقَرَى ، فَلَا