كه جمعتر بنشينيد و جا براى ديگرى كه تازه وارد مىشود باز كنيد ، شما جا باز كنيد ، و جمعتر بنشينيد تا جا براى ديگرى فراخ گردد و به پاداش آن خداوند در بهشت محلّ و مكان شما را وسعت مىدهد .
و اين آيه متضمّن ادبى است از آداب معاشرت . و از سياق آن به دست مىآيد كه در محضر رسول خدا حضور پيدا مىنمودند و چنان متصل بهم و چسبيده مىنشستند كه شخص تازه وارد ، جا براى نشستن خود نمىيافت . فلهذا با اين آيه ، ادب نشست در مجلس بيان شد . و مورد نزول گرچه اختصاص به مجلس رسول الله دارد و ليكن حكمش عموميّت دارد و براى تمام مجالس و خطاب براى تمام مؤمنان است .
و گفتار خداوند كه :
وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا
« چون به شما گفته شود از مجلس بلند شويد ، بلند شويد » متضمّن ادب ديگرى است . و نشوز از مجلس عبارت است از آنكه انسان از جاى خود برخيزد تا ديگرى به جهت احترامى كه از او به عمل مىآيد و به جهت تواضع براى فضل و شرف او ، بنشيند . و معنى اينطور مىشود و چون به شما گفته شود از جاى نشست خود برخيزد تا ديگرى كه در علم و يا در تقوا از شما افضل است ، بنشيند شما برخيزيد .
[ تفسير آيه يرفع الله الذين آمنوا . . . ]
و امّا اينكه مىگويد : تا اينكه خداوند بلند گرداند به درجاتى آنان را كه ايمان آوردهاند ، و آنان را كه به آنها علم داده شده است ، شكّى نيست كه لازمهء بلند كردن خداوند درجهء بندهاى از بندگان خود را ، زيادى قرب و نزديكى اوست به ساحت حضرت حق تعالى . و اين قرينهء عقلى است براى آنكه مراد از آنان كه به آنها علم داده شده است ، علماء از مؤمنين هستند ( نه هر عالمى گرچه به خدا و رسول خدا ايمان نداشته باشد ) .
بنابر اين ، اين آيه مؤمنين را به دو گروه تقسيم مىكند : اوّل ، مؤمن . دوّم مؤمن عالم . و مؤمن عالم افضل است از مؤمن . و خداوند مىفرمايد :
هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ
« آيا يكسان هستند كسانى كه مىدانند و كسانى كه