[ تفسير آيات اول سورهء خلق ]
در تفسير خود چنين گفتهاند : مفعول در « بخوان » محذوف است . و باء در باسم متعلّق است به مقدّر مثل مفتتحا يا مبتدأ و يا براى ملابست است ، يعنى : بخوان قرآن را بنا بر تلّقى وحيى كه فرشتهء وحى به تو مىكند ، و در ابتداى خواندنت و يا در گشودن خواندن و يا همراه با خواندن ، اسم پروردگارت كه تو را آفريده است بوده باشد .
و منظور از ربّك الّذى خلق ، حصر و انحصار مقام ربوبيّت است در ذات أقدس خداوند عزّ اسمه ، و اين مقتضى توحيد در ربوبيّت است . زيرا مشركين مىگفتند خداوند سبحانه غير از كار خلقت و آفرينش از وى چيزى ساخته نيست ، و ربوبيّت كه عبارت است از سلطنت و تدبير امور ، متعلّق به فرشتگان مقرّب خداوند و متعلّق به مقرّبين از جنّ و انس مىباشد . فلهذا خداوند براى رد كردن اين عقيدهء باطل عبارت ربّك الّذى خلق را آورد ، تا نصّى باشد بر آنكه هم مقام خلقت و آفرينش ، و هم مقام ربوبيّت و تدبير امور و سلطنت در امر و نهى و فرمان در امور ، اختصاص به خداوند دارد . و بناء در علّم بالقلم براى سببيّت است . يعنى تعليم قرائت و يا كتابت را به واسطهء قلم نموده است . و اين كلام براى تقويت نفس رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله است و براى زدودن اضطراب و پاك نمودن تشويشى است كه براى حضرت پيدا مىشود كه چگونه او را امر به خواندن و قرائت مىكنند در حالى كه او امّى است . درس نخوانده و مكتب نرفته و ننوشته است . مثل اينكه گفته شود : بخوان كتاب پروردگارت را ، آن خدائى كه به تو وحى مىفرستد ، و نترس و نگران مباش زيرا پروردگار تو بخشندهترين و عطا كنندهترين بخشندگان است ، و اوست كه انسان را به واسطهء قلم كه با آن مىنويسد ، تعليم كرده است . اين چنين خداوندى قادر است كه به تو خواندن كتاب خود را كه وحى است با آنكه درس نخواندهاى و امّى هستى تعليم كند و ياد بدهد ، و خداوند به تو امر كرده است كه بخوان و اگر هر آينه تو را بر خواندن آن قدرت نمىبخشيد چنين امرى هم به تو نمىنمود .
و به دنبال اين ، خداوند سبحانه نعمت را تعميم داده و تعليم به انسان را دربارهء