آنكه آن حجّ در زمان خود واقع شد ، و طبق آئين اسلام بود ، چون كفّار قريش حجّ را از وقتش به تأخير مىانداختند ، و در هر سال حجّى را كه انجام مىدادهاند ، يازده روز ديرتر از موقع انجام آن در سال قبل بود ، و پيوسته به اين كار مبادرت مىكردند ، تا در زمان رسول خدا كه سى و سه سال از وقت حجّ واقعى گذشته بود ، و زمان حجّ به وقت أصلى خود بازگشته بود ، رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در خطبه فرمود : اينك زمان دور زده است ، و رسيده است به همان وضعى كه خداوند آسمانها و زمين را آفريد ، چون آن حجّ در سال دهم از هجرت بود ، و آن رأس سى و سوّمين سال از تغيير بود . » « 1 » و به اين معنى يعقوبى و مسعودى و ابن اثير « 2 » تصريح كردهاند بلكه مسعودى فقط از ذكر حوادث سال دهم از هجرت از تمام قضايا و داستانهاى حجّة الوداع ، فقط اين جملهء رسول خدا را آورده است كه : إنّ الزّمان قد استدار .
و اين معانى همه گويا و شاهد صادقند بر آنكه تبديل سالهاى قمرى به شمسى جايز نيست ، و مسلمان بايد با تمام اهتمام در حفظ اوقات بر اساس تاريخ مقرّرهء رسول الله كه بر سنّت حضرت ابراهيم پايه گذارى شده ، و قرآن كريم آن را حتم و لازم شمرده است عمل كند . « 3 »
هامش
( 1 ) - « السيرة الحلبيّة » ج 3 ، ص 289 .
( 2 ) - « تاريخ يعقوبى » طبع بيروت ، ج 2 ، ص 110 ، و « مروج الذّهب » طبع دار الاندلس ج 2 ص 290 ، و « الكامل فى التاريخ » طبع بيروت ج 2 ص 302 .
( 3 ) - خداوند عزّ و جل به اين حقير توفيق عنايت فرمود تا رسالهاى دربارهء لزوم استناد ابتداى شهور قمريّه ، به رؤيت هلال در خارج ، گرد آورد . اين رساله موسوعهاى است علمى و فقهى در لزوم اشتراك آفاق در رؤيت هلال براى دخول ماههاى قمرى . و در آن بحثهاى فنّى و مراسلاتى است كه حلّ هرگونه إشكال را نموده و قلع مادّهء خلاف را مىكند .
اين رساله با برهان علمى و دليل شرعى مىرساند كه ماههاى قمرى حتما بايد با ديدن ماه در شب اوّل ماه شروع شود ، و قول منجّمين كه براساس حساب و رصد است ، هيچگونه حجّت شرعى نيست . و به ضرورت آيات قرآن و إجماع أهل اسلام و سنّت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله كه فرمود : صوموا لرؤيته ، و أفطروا لرويته ! تمام ماههاى قمرى بايد با مشاهدهء هلال در فوق أفق صورت گيرد . و در هر جا كه ماه ديده شد ابتداى آن ماه شروع مىشود ، و در أماكنى كه ماه در آن شب قابل رؤيت نيست ، و حتما در شب بعد ديده مىشود ، ابتداى ماه آنها از شب بعد خواهد بود و على هذا فتواى مشهور كه دخول ماه قمرى را تابع رؤيت مىدانند ، و هر نقطه از جهان ، تابع افق خود آنست ، صحيح است . و قول بعضى از اعلام و أساطين كه خروج ماه را از تحت الشّعاع براى همهء جهان و يا براى نيمكرهء مسكونى ، كافى مىدانند ، و در يك شب حكم به دخول ماه در سراسر