مىگويد : أعراب در زمان جاهليّت نام ماهها را به همان گونه كه أهل اسلام استعمال مىكنند ، استعمال مىكردند ، و حجّ آنان در فصول چهارگانه دور مىزد ، سپس خواستند تا حجّشان را در زمانى انجام دهند كه متاع و بضاعت تجارى آنان از پوستهاى دبّاغى شده ، و انواع چرمها ، و ميوهها به دست آيد ، و نيز ساير أمتعهء آنان حاضر باشد ، و اين زمان پيوسته بر حالت ثابتى باقى باشد ، كه خرّمترين زمانها و پرنعمتترين اوقات بوده باشد .
روى اين اساس عمل كبيسهگيرى را از يهوديان كه در مجاورت ايشان سكونت داشتند ، نزديك دويست سال قبل از هجرت آموختند . و همانند يهوديان مشغول كبيسه كردن شدند ، بدين ترتيب كه مقدار زياديى كه ما بين سالهاى قمرى آنان ، و ما بين سال شمسى بود ، چون به يك ماه مىرسيد ، آن يك ماه را به ماههاى خود ملحق نمودند . و بعد از اين متولّى اين كار قلامس « 1 » بودند كه پس از انقضاء حجّ مىايستادند و خطبه مىخواندند در موسم حجّ ، و ماه را به تأخير مىانداختند بدين
هامش
از اين قرار است : المؤتمر - خوّانٌ - حنتمٌ - ناجرٌ - صوانٌ - زبّاء - الأصمّ - نافقٌ - هواعٌ - عادلٌ - واغلٌ - بركٌ - و نيز در بعضى از اين نامها در تواريخ اختلاف است و همچنين در ترتيب آنها . و بهترين شعرى كه در اين باره ، سروده شده است ، شعر صاحب ، اسماعيل بن عبّاد است :أردت شهور العرب فى الجاهليّة * فخذها على سرد المحرّم تشترك
فمؤتمر يأتى و من بعد ناجر * و خوّان مع صوان يجمع فى شرك
حنين و زبّا و الأصمّ و عادل * و نافق مع و غل و رنّة مع برك« اگر مىخواهى نام ماههاى عرب را در زمان جاهليّت بدانى پس براساس شروع از ماه محرّم و انتظام آنها بر اين منوال قرار بده ( زيرا كه از جهت ترتيب و نظم با ماههائى كه اوّل آن به نام محرّم است مشترك هستند ) اوّلين ماه نامش مؤتمر است و سپس ماه ناجر و خوّان و صوان همگى در يك رديف و يك رشته منتظم مىشوند . و ماه حنين و زبّا و أصمّ و عادل و نافق با و غل و رنّه و برك ، نيز يكى پس از ديگرى مىآيند .
( 1 ) - قلامس جمع قلمّس است يعنى درياى پرآب ، و آن لقب نسىءگران در دورهء جاهليّت بوده است ، كه از قبيلهء بنى كنانه بودهاند . و أوّلين نسيئگر حذيفة بن عبد فقيم كنانى بوده و يكى پس از ديگرى منصب خود را ارث مىبردند ، و آخرين آنها كه هفتمين نفر بود أبو ثمامة جنادة بن عوف است ، ( أبو ثمامة جنادة بن عوف بن اميّة بن قلع بن عبّاد بن قلع بن حذيفة ) و اگر سنّ متوسّط هر نسل را سى سال بگيريم ، مجموعا دويست و ده سال مىشود كه چون ده سال هجرت را از آن كم كنيم ، نخستين آنان دويست سال قبل از هجرت بوده است . و به اين زمان مقريزى در كتاب « خطط » خود ج 2 ، ص 54 تصريح كرده است .