وَ لكِنْ فِطامُ النَّفْسِ أَثْقَلُ مَحْمِلًا * مِنَ الصَّخْرَةِ الصَّمّآءِ حينَ تَرُومَها
« و ليكن باز گرفتن نفس از عادتهاى خود از نظر سنگينى و ثقالت ، سنگينتر است از آنكه بخواهى سنگهاى سخت و صُلب را از جايشان بر كنى ! . »
حكماء عرب گفتهاند : العادة أملك بالأرب
« عادت ، تسلط و اقتدارش بر شخص عاقل بيشتر است از عقل و بينش او . » و حكماء عجم گفتهاند : العادة هى الطبيعة الثانية .
« عادت در حكم طبيعت ثانوى براى انسان است . »
أبو عِقالِ كاتب دربارهء اخلاق عوام كتابى تصنيف نموده است كه در آن اخلاق و صفات و ملكات و گفتگوها و مخاطبات آنان را ذكر كرده است و آن را « مُلْهى » نام گذارده است ؛ و اگر من بيم تطويل سخن را نداشتم ، و از مقصد خارج نمىشدم ، دوست داشتم كه از نوادر اخلاق عوام مردم و ظرائف كردارشان و پندارشان شرحى مىدادم كه همگان را به شگفت آورد ، و در آن مراتب مختلف مردم را در اخلاق و تصرّفشان را در احوالشان معيّن و مبيّن مىساختم « 1 » .
بارى ما اين مطالب را از تاريخ اين مورّخ و جامعه شناس شهير كه مورد تصديق خاصّه و عامّه است نقل كرديم ، تا سند و حجّتى باشد براى مؤالف و مخالف .
و بدانند كه عامّهء مردم كه در چنين سطحى از افكار و خيالات و احساسات زيست مىكنند نمىتوانند تعيين امام معصوم را بنمايند .
روح و جان امام عليه السّلام در نقطهاى از ذَروة حقائق و ادراك معنويّات و تشخيص حقّ از باطل قرار دارد . امام داراى فرقان الهى است كه مفرِّق بين درست و نادرست مىباشد ، بلكه داراى مرتبهء اعلى از اين فرقان است ؛ يعنى داراى قوّهء تشخيص دهنده و رادار نفسانى است كه خطا نمىكند و از كردهء خود پشيمان نمىشود .
إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً
« 2 »
هامش
( 1 ) « مروج الذهب » ج 3 ذكر ايام معاوية بن ابى سفيان ص 41 تا 45 از طبع مطبعه سعادت در مصر با تحقيق محمّد محيى الدين عبد الحميد .
( 2 ) سوره انفال : 8 - آيه 29 .