تحقق پيدا كرده است ، و آن رحمت و بخشش است نه آنچه در نزد ما از مقدمات آن صورت مىگيرد همچون انفعال مثبت در نفس ، و همچنين غضب الاهى آن انتقام است كه غضب به آن نتيجه مىرسد نه مقدمات مثبت آن در نفس ، همچون بروز جوشش و اضطراب در خون و ناراحتى اعصاب ، و به همين گونه است دوستى و مهربانى و بيزارى و بغض و . . . و . . . پس پروردگار ما سبحانه و تعالى برتر از چگونگى و كجايى و تحول و . . . و . . . است و كلمهء « سنفرغ » در آيه به اين معنى نيست كه پروردگار ما مشغول كار ديگرى بود و فرصت و فراغت رسيدگى به كار ايشان را نداشته و توانايى او براى انجام همه كارها كفايت نمىكرده است ، هرگز . . . سبحانه و تعالى كه هيچ كارى او را از كار ديگر باز نمىدارد ، بلكه هدف از فراغ كمال تدبير و قدرت و جزا است ، و همچون گفتهء ما است كه مىگوييم ( تفرغ فلان للعمل ) يعنى همهء قدرت و توجه و ارادهء خويش را در آن عمل به كار انداخت ، و آيه اشارهء به آن دارد كه خدا به ثقلين در دنيا آزادى نسبى عطا كرده است ، ولى در آخرت كار تنها به دست خدا است :
يَوْمَ هُمْ بارِزُونَ لا يَخْفى عَلَى اللَّهِ مِنْهُمْ شَيْءٌ لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ
« آن روز كه ايشان آشكارند و چيزى از آنان بر خدا پوشيده نيست ، در آن روز فرمانروايى مخصوص كيست ؟
مخصوص خداوند قهار » . « 61 » / 320 بر تو است كه اندكى از ترسى را كه كلمهء « سنفرغ » حامل آن براى ما است ، پيش خود تصور كنى ، و بدانى كه اين تهديدى از پروردگار صاحب عزت و قدرت مطلق است نسبت به آفريدهء ناتوان و محدودى همچون انسان كه « پشهاى او را آزار رساند ، و جرعهاى گلوگير و عرق تنش او را گنده گرداند » ، به گفتهء امام على بن ابى طالب عليه السلام . « 62 » و همين وعيد براى عاقلى كه گوش خود را گواه مىگيرد كافى است كه از تكذيب آيات و نعمتهاى پروردگارش خوددارى كند ، چه
هامش
( 61 ) - غافر / 16 .
( 62 ) - نهج البلاغة ، كلمات قصار شمارهء 419 .