وحدت و اتفاق و ايجاد روابط و همبستگى ميان مسلمانان ، سنگ اساسى هر نوع جهاد دفاعى و تعرضى است ، و تا اين مطلب عملى نگردد ، نه تنها به جهاد تعرضى موفق نخواهند شد ، حتى نخواهند توانست شؤون و اصول اسلام را در داخل خود نيز حفظ كنند .
در درجهء بعد ، بايد بنيهء اقتصادى خود را تقويت كنند و امكانات مالى خود را در بالا بردن سطح زندگى ملل اسلامى بسيج نمايند و مسلمانان را از كليهء ملل بيگانه غنى و بى نياز سازند . تقويت بنيهء اقتصادى در واقع نوعى جهاد با مال است كه قرآن مجيد آن را در كنار بذل جان يادآورى نموده و مىفرمايد : « وَجاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ » ؛ « 1 » با جان و مال خود در راه خدا جهاد كنيد .
به طور مسلم حد و مرز جهاد امروز ، در اين نقطه متوقف نمىگردد ؛ زيرا تقويت فرهنگ عمومى و اسلامى و تقويت دستگاههاى تبليغاتى مسلمانان ، به صورتهاى مختلف ، يكى ديگر از مصاديق كوشش براى حفظ اصول اسلام وعظمت مسلمين مىباشد . تا آن جا كه اميرمؤمنان در شب شهادت خود ، به فرزندان خويش ، چنين سفارش مىكند :
« اللّه ! اللّه ! فى الجهاد بأموالكم و أنفسكم وألسنتكم فى سبيل اللّه ؛ « 2 »
اى فرزندانم هرگز نبايد جهاد با مال و جان و زبان را فراموش كنيد » . آيا جهاد با زبان در جهان امروز جز تقويت دستگاههاى تبليغاتى و تربيت گويندگان زبردست و نويسندگان بزرگ ، چيز ديگرى هست ؟
نكتهء قابل توجه درتشريع جهاد اسلامى اين است كه اسلام اين اصل
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 41 .
( 2 ) . نهج البلاغه ، نامهء 47 .