كه به فكر و گفتهء خود ايمان دارد ، و آن را به صورت يك فرضيه و يا تئورى مطرح نكرده است .
بنابراين ، نظريهء يك متفكر هنگامى در افكار و ديدگاه مردم ارزش پيدامىكند كه مبتكر آن ، قبل از ديگران به آن عمل نمايد ، در غير اين صورت ، هراندازه هم ، فكرْ صحيح و سالم و صد در صد مطابق واقع باشد ، در اذهان عامهء مردم ، به صورت نظريه و فكر متزلزل و مشكوكى در مىآيد كه صحت و سقم آن معلوم نيست .
اين همان حقيقتى است كه امام صادق عليه السلام آن را در تفسير يكى از آيات قرآن مجيد « 1 » با عبارت بسيار كوتاه و در عين حال پر مغز بيان كرده ومىفرمايد :
« العالم من صدق فعلَه قوله ، و من لم يصدق فِعله قوله فليس بعالم ؛ « 2 »
دانشمند كسى است كه رفتار او گفتارش راتصديق كند ، و هر كسى كه كردار او ، سخن وى را تصديق نكند ، و عمل او بر خلاف گفتهاش باشد ، عالم نخواهد بود » .
ما از اين جملهء پرمغز همان مطلب را مىفهميم كه در بالا توضيح داده شد ؛ زيرا يك نظريهء علمى - خواه مكتشف آن بر طبق آن عمل بنمايد يا ننمايد هر چند در رديف دانشهاى بشرى است و موافقت و مخالفت مبتكر آن ، در واقعِ آن تأثيرى ندارد ؛ ولى در مقام اثبات و در انظار مردم - كه از حقيقت و چگونگى آن نظر آگاهى ندارند - در صورتى ، رنگ علم و قيافهء دانش به خود مىگيرد كه تطابق رفتار و گفتار او را ، آشكارا به دست آورند . اگر رفتار مصلحى با گفتار وى تطبيق نكند آن چنان افكار او
هامش
( 1 ) . در تفسير « إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ العُلَماءُ » .
( 2 ) . اصول كافى ، ج 1 ، ص 18 .