خاك كشيدهاند و آن قدرت و نيرو ، زندگى را براى آنان در اين دنيا جاويدان نساخت . با داشتن كاخهاى سربه فلك كشيده و خانههاى زيبا و آراسته ، سرانجام در دل خاك منزل گرفتند و خود را در برابر چنگالهاى درندهء مرگ زبون و ناتوان ديدند . ظواهر فريبندهء طبيعت ، آنها را به خود مشغول ساخت و مجال هرگونه فكر ، جز فكر جمع نيرو و قدرت ، و زينت و ثروت ، را از آنان ستاند و از اين رهگذر ، جز لذايد آنى و زودگذر چيزى دستگيرشان نشد . قرآن نام اين لذتهاى زودگذر را « استمتاع » گذارده ، چنان كه مىفرمايد :
« اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلاقِهِمْ ؛ از آنچه در اختيار داشتند ، برخوردار شدند » ، و در روز آخر ، روز پايان زندگى دنيوى ، با حسرت تمام ، چشم از اين جهان پوشيده و طبعاً فراق با اين مظاهر لذت بخش براى كسانى كه آيندهء درخشانى براى خود نمىبينند ، فوقالعاده سخت و جانگداز است ، چنانكه مىفرمايد :
« إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ بِها فِى الحَيوةِ الدُّنْيا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ كافِرُونَ ؛ « 1 »
خدا مىخواهد آنها را با دادن اموال و اولاد در زندگانى دنيا معذب بسازد و با حال كفر ، جانشان را بگيرد » .
قرآن در پارهاى از موارد ؛ آيندگان را به زندگى گذشتگان ، توجه داده و مكررّاً دستور مىدهد از هلاك و نابودى اقوامى كه از هر نظر از شما بالاتر بودند ، پند بگيرند و بدانند آنان با آن عظمت نتوانستند زندگى جاويدان داشته باشند و سرانجام در برابر قضا وتقديرالهى تسليم گرديدند . اكنون به عنوان نمونه ، آيهاى را نقل مىكنيم :
« أَوَ لَمْ يَسِيرُوا فِى الأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَكانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَما كانَ اللَّهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَىءٍ فِى السَّمواتِ وَلا فِى الأَرْضِ إِنَّهُ كانَ عَلِيماً قَدِيراً ؛ « 2 »
آيا در روى زمين نگشتهاند ، تا بنگرند عاقبت كسانى كه پيش از آنان زندگى
هامش
( 1 ) . توبه ( 9 ) آيهء 55 .
( 2 ) . فاطر ( 35 ) آيهء 44 .