بى ترديد گفتار مزبور صحيح نيست ؛ زيرا در خود آيه برفرار آنها گواهى روشن وجود دارد ؛ چون قرآن مىفرمايد :
« ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ ؛
شما ( اى مؤمنان ، ) در حالى كه پشت به دشمن كرده بوديد برگشتيد » .
گواه براين كه پشت به دشمن كردن آنها به منظور فرار بود ، اين است كه قرآن وقتى كه مىخواهد به سربازان اسلام دستور بدهد كه از ميدان جنگ فرار نكنند مىفرمايد :
« إِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفاً فَلا تُوَلُّوهُمُ الأَدْبارَ ؛ « 1 »
هرگاه با سربازان كافر روبهرو شديد ، پشت به آنها نكنيد » .
چنانكه ملاحظه مىفرماييد اين جمله و امثال آن در قرآن كنايه از فرار است .
مقصود از نزول سكينه چيست ؟
برخى از مفسّران آن را به آرامش خاطر و ثبات مجدّد مسلمانان در ميدان و اعتماد به نفس تفسير كردهاند ، در صورتى كه هرگاه مقصود اين باشد ، اين حالت قبلًا در مهاجمين و سپاه دشمن نيز وجود داشت در اين صورت اختصاص آن به پيامبر و مؤمنان بىوجه خواهد بود ، بلكه بايد سكينه را به شكل ديگرى تفسير كرد كه فقط از آنِ جامعهء با ايمان باشد و با توجّه به مطلب زير حقيقت آن روشن مىگردد :
1 . در برخى از آيات علّت نزول آن را اخلاص و ايمان و طهارت قلوب مؤمنان دانسته ، چنانكه مىفرمايد :
« فَعَلِمَ ما فِى قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ ؛ « 2 »
هامش
( 1 ) . انفال ( 8 ) آيهء 15 .
( 2 ) . فتح ( 48 ) آيهء 18 .