روشن و گرم سازد نه همهء نقاط را .
3 . محدوديت از نظر بقا :
همهء موجودات از نظر بقا محدود و همگى فناپذيرند و شعاع عمر آنها كاملا محدود است ، تنها خداست كه براى ذات او فنا و نابودى نيست ؛ « تقدير » به اين معنا را مىتوان از آيات زير استفاده نمود :
« إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ
« 1 » ؛ خداوند بر هر موجودى محيط است » ؛
« قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً
« 2 » ؛ خداوند براى هر موجودى اندازهء خاصى قرار داده است » ؛
« إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ ؛
« 3 » ما هر موجودى را به اندازه و قدر مشخص آفريدهايم » .
در اين صورت ، هرگاه آيهء نخست را كه حاكى از نامتناهى و محيط بودن خدا است ، كنار دو آيه ديگر قرار دهيم ، بهخوبى روشن مىشود كه مقصود از « تقدير » همان محدود و محاط بودن موجودات است كه نقطهء مقابل محيط بودن خدا مىباشد .
از ديدگاه فلسفهء اسلامى ، هرگاه هستى پديدهاى ناشى از هستى شىء ديگرى باشد ، طبعا آن پديده ، ممكن و معلول و فرع وجود علت خود خواهد بود ؛ امكان و معلول بودن هستى ، ملازم با محدود بودن است ، زيرا يك موجود ممكن و معلول از نظر درجهبندى در مرتبهء دوم است و هستى او از اين نظر محدود و محاط
هامش
( 1 ) . فصلت ( 41 ) آيهء 54 .
( 2 ) . طلاق ( 65 ) آيهء 3 .
( 3 ) . قمر ( 54 ) آيهء 49 .