و آشكار مىباشند . قرآن مىگويد : در آسمانها برج و باروهايى است كه حافظان و نگهبانان آسمانها از آن نقطه دفاع مىكنند و از ورود شياطين جلوگيرى مىنمايند ، چنانكه مىفرمايد :
« وَ لَقَدْ جَعَلْنا فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ زَيَّنَّاها لِلنَّاظِرِينَ وَ حَفِظْناها مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ رَجِيمٍ
« 1 » ؛
در آسمانها برج و با رويى آفريدهايم و آنها را ( با ستارگان ) زينت دادهايم و آن را از نفوذ هر شيطان مطرودى حفظ كردهايم » .
در اينجا برج به معناى دژ و قلعه به كار رفته است و نقطهاى كه نگهبانان آسمانها از آنجا بر دشمن مىتازند ، به برج و با رويى تشبيه شده است كه حافظان دژ از آن نقطه به دفاع بر مىخيزند .
مقصود از برج در آيهء مورد بحث ، همان نقاط مرتفع و بلند ، يعنى منازل ماه و آفتاب و يا منازل مجموع ستارگان است و هرگز نمىتوان گفت : مقصود از برجها خود ستارگان هستند ، به گواه اين كه در آيه مىفرمايد : برجها را آفريد و در آن برجها آفتاب و ماه را قرار داده ؛ به عبارت ديگر ، برج ، ظرف و آفتاب و ماه و ديگر ستارگان ، مظروف مىباشند ؛ در اين صورت ، تفسير برج به خود ستارگان غير صحيح خواهد بود .
از اين بيان ، روشن مىشود كه تفسير برج « 2 » به خود ستارگان و
هامش
( 1 ) . حجر ( 15 ) آيهء 16 و 17 .
( 2 ) . تفسير نوين ، ص 119 ( ذيل آيهء « و السماء ذات البروج » ) .