براى كسى كه بر او ستم رفته است » .
رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله گفته است : « كسى كه در معامله بر مردمان ستم روا ندارد ، و در سخن گفتن به ايشان دروغ نگويد ، و به وعدهاى كه مىدهد وفا كند ، از كسانى است كه جوانمردى و انصاف كامل دارد ، و دادگرى آشكار ، و دوستى با او واجب است و غيبت كردن از او حرام » . « 101 » رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله بدين گونه وجود يافتن اين صفات را در مؤمن شرط آن دانست كه غيبت او حرام باشد .
كلمهاى جامع دربارهء غيبت
در پايان بحث با هم به خواندن كلمهاى جامع دربارهء غيبت مىپردازيم كه به امام صادق منسوب است و گفت : « غيبت بر هر مسلمان حرام است ، و غيبت كننده در هر حال گناهكار ، و صفت غيبت آن است كه از كسى به چيزى ياد كنى كه در نزد خدا عيب نيست ، و به مذمت اهل علمى بپردازى كه از او ستايش مىكنند ، و اما پرداختن به ياد كرد از شخصى غايب به چيزى كه در نزد خدا عيب است ، و صاحب آن مورد ملامت ، غيبت نيست حتى اگر صاحب آن را شنيدن آن خوش نيايد ، و تو را در آن گناهى نيست ، چه در اين كار حق را بيان مىكنى و آن را به گفتهء خدا و رسولش از باطل جدا مىسازى ، ولى بدان شرط كه گوينده را هدفى جز بيان حق و باطل در دين خدا نبوده باشد ، و اما اگر مقصود از آن ، نقص ياد شده بدون اين معنى بوده باشد ، به تباهى خواست خود گرفتار مىآيد هر چند خواستهء او صواب بوده باشد ، پس اگر غيبت كردى به شخص غيبت شده خبر ده تا از تو درگذرد ، و اگر به او نرسى و نگويى ، / 429 از خدا براى او آمرزش خواه .
غيبت حسنات را چنان مىخورد كه آتش هيزم را . خداى عزّ و جلّ به موسى بن عمران عليه السلام وحى فرستاد كه غيبت كننده ، اگر توبه كند ، آخرين كسى
هامش
( 101 ) - همان منبع ، ص 252 .