در سال 1324 ش . كه تب جنگ جهانى دوّم فرو نشست و متفقّين ازايران بيرون رفتند ، عوامل شوروى در آذربايجان مانده و حزب دموكرات آذربايجان را بوجود آوردند و در طول يكسال كه اين حزب بر آذربايجان تسلّط داشت ، منطقه دستخوش ناامنى و قتل و غارت گرديد ، ايشان تصميم گرفتند به يك شهر علمى كوچ كنند ، به قرآن جهت مسافرت به قم را تفأل زدند آيه : هُنالِك الولايةُ لِلّهِ الحِقِّ هُوَ خيرٌ ثواباً و خيرٌ عُقباً « 1 » آمد . لذا در فروردين سال 1325 ش . عازم قم شده و اشتغالات علمى خود را از سر گرفتند و يك نهضت عميق علمى پايهگذارى نمودند .
خود ايشان در اين باره چنين مىگويند :
« هنگامى كه به قم آمدم مطالعهاى در برنامه درسى حوزه كردم و آن را با نيازهاى جامعه اسلام سنجيدم و كمبودهايى در آن يافتم و وظيفه خود راتلاش براى رفع آنها دانستم ، مهمترين كمبودهايى كه در برنامه حوزه وجود داشت در زمينه تفسير قرآن و بحثهاى عقلى بود و از اينرو درس تفسير و درس فلسفه را شروع كردم و با اينكه در جوّ آن زمان تفسير قرآن ، علمى كه نيازمند به تحقيق و تدقيق باشد ، تلقّى نمىشد و پرداختن به ، شايسته كسانى كه قدرت تحقيق در زمينههاى فقه واصول را داشته باشند به حساب نمىآمد ، بلكه تدريس تفسير نشانه كمى معلومات به حساب مىآمد ، در عين حال اينها را براى خودم عذر مقبولى در برابر خداى متعال نداشتم و آن را ادامه دادم تا به نوشتن تفسير الميزان انجاميد . » « 2 »
سرانجام آن عالم ربانى پس از هشتاد سال عمر با بركت خود كه در طول آن موفّق به انجام خدمات فراوان و ارزشمندى به جهان اسلام و حوزههاى علميه و فرهنگ تشيع گرديد ، به دنبال يك كسالت طولانى در روز يكشنبه 18 محرمالحرام سال 1402 ق . برابر با 24 آبان 1360 ش . ساعت 9 صبح چشم از جهان فرو بست . رحلت جانگدازش ضايعهاى بزرگ بر عالم تشيع و مصيبتى سنگين بر جهان اسلام بود .
هامش
( 1 ) - - سوره كهف ، آيه 44 .
( 2 ) - همان مأخذ . .