سى و شش ساله بود ( 1365 ق ) كه بر كرسى تدريس خارج فقه و اصول تكيه زد . جلسات تدريس ايشان در فقه ، اصول ، تفسير ، حديث ، رجال ، و درايه و دانشورانى را پروريد كه هم اكنون از مدرّسان حوزههاى قم ونجف به شمار مىروند .
ايشان حافظ قرآن بود و هفتهاى يك ختم قرآن مىكرد . به نمازهاى نافله ، دعاها ، ذكرها و مستحبات اهميت بسيار مىداد . متواضع ، بردبار ، قليل الكلام ، دائم الذكر بود . از انقلاب اسلامى ايران به رهبرى آن امامخمينى - قدسسره - كمال حمايت و پشتيبانى را نمود و چند بار درس خويش را براى حمايت از نهضت و توجه حوزه علميه نجف به وقايع ايران تعطيل نمود و به هنگام همهپرسى نظام جمهورى اسلامى پيامى مبنى بر حمايت از آن صادر نمود .
برخى از تأليفات گرانبهايش كه به بيش از هفتاد مجلد مىرسد ، عبارتند از :
1 - مواهب الرحمن فى تفسيرالقرآن ( 20 جلد ) . اين تفسير شامل بحثهاى روايى ، تاريخ ، ادبى ، فقهى ، اخلاقى ، عرفانى ، و فلسفى مىباشد و يازده جلد آن به چاپ رسيد است . 2 - مهذب الاحكام فى بيان الحلال و الحرام ( 30 جلد ) . اين كتاب يك دوره فقه كامل استدلالى و شرح كتاب عروةالوثقى است . 3 - جامعالاحكام الشريعه 4 - مناسك حج 5 - توضيح المسايل 6 - حاشية بر عروةالوثقى 7 - حاشيه بر وسيلةالنجاة 8 - تهذيب الاصول ( 2 جلد ) 9 - لبابالمعارف در علم كلام ( 2 جلد ) 10 - افاضةالبارى فى نقد ما الفّه الحكيم السبزوارى 11 - رسالههاى فقهى دربارهربا ، عدالت ، ريا در عبادت ، اموال حكومت ، مناسب حكومت ، قضاوت از سوى حكومت ، اموال مجهول المالك و غيره .
سرانجام آن مرجع بزرگ ، پس از پشت سر نهادن عمرى سرشار از توفيق و خدمات دينى ، در روز 27 صفر 1414 ق . برابر با 25 مرداد 1372 در 83 سالگى جهان را بدرود گفت . « 1 »
19 - آيت الله شيخ محمد سرابى
آيت الله شيخ محمد سرابى ( داماد مرحوم قاضى ) از شاگردان مورد علاقه استادش و از اتقياء و ابرار روزگار خود بوده است . ايشان بعد از مدتها اقامت در نجف بامشورت و
هامش
( 1 ) - - مجله آئين پژوهش - شماره 22 سال 1372 . ص 56 . .