احكام :
1 - دفاع از جان و ديگر حرمتهاى انسانى شامل آبرو ، ناموس ، داراييها و حقوق ، جايز است ، و اگر شخص مدافع در اثناى دفاع ، خود آسيبى ببيند در نزد خدا پاداش خواهد داشت و اگر كشته شود ، شهيد از دنيا خواهد رفت . از سويى در صورت آسيب ديدن فرد متجاوز نيز مسؤوليتى به گردن فرد مدافع نخواهد بود ، همچنين اگر متجاوز كشته شود ، گناهكار از دنيا خواهد رفت .
2 - دفاع مشروع تنها يك حقّ جايز نيست ، بلكه گاهى واجب مىشود و آن در زمانى است كه به اشاعه صلح وفراگيرى آرامش كمك كند و به فراهم آمدن امنيت اجتماعى بينجامد . البته اين مسأله به موشكافى بيشترى نياز دارد كه مى توان جزئيات بيشتر آن را در ابواب قضاء وحدود فقه نگاه كرد .
3 - دفاع از آبرو وناموس نيز در صورت عدم احتمال كشته شدن واجب است ، امّا در صورت امكان كشته شدن ، ادلّه اى كه به دفاع از جان ، مال وآبرو وناموس فرا مى خوانند وكشته شده در راه دفاع از جان ، مال و آبرو را شهيد محسوب مى كنند ، بر جايز بودن اين كار دلالت دارند .
4 - به هنگام تجاوز به مال ودارايى ، واگذاشتن مال در صورت احتمال كشته شدن ، بهتر از دفاع است ، هر چند دفاع در اين وضعيت نيز جايز است .
5 - انسان خردمند ميزان سود وزيان را مى سنجد و بر اساس حكمت عمل مىكند ، بر همين اساس گاهى ميزان ترس از كشته شدن ، كم وميزان اموال در معرض خطر زياد است ، كه در اين صورت دفاع بهتر است ، اما در شرايط معكوس ، چشم پوشى از مال بهتر مى نمايد ، مگر اينكه در چنين شرايطى دفاع از مال مصلحتى امنيتى و يا مصلحت مهمّ ديگرى را دربر داشته باشد .
6 - اگر كسى ، ديگرى را در حال انجام فعل حرامى با همسر ، دختر و يا يكى ديگر از محارم خود بيابد ، حق دارد دفاع كند ، هرچند به كشته شدن طرف مقابل منجر شود ، چرا كه خون چنين فردى حلال است ، وتجاوز به ناموس ، نزد
احكام معاملات (فارسى) — صفحة 91
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٩١