همانگونه كه پيش از اين نيز اشاره شد - طى مصالحه ، حرامى حلال و يا حلالى حرام شود ، حال به برخى از نمونههاى عينى توجه كنيد :
الف : مىتوان پيش از بسته شدن دانه هاى محصولات كشاورزى و يا باغى برآنها مصالحه كرد ، بدون آنكه هيچ يك از شرايط خريد و فروش محصولاتكشاروزى آمده در « احكام خريد و فروش » رعايت شوند .
ب : همچنين مىتوان بدون رعايت شرط تحويل دادن و تحويل گرفتن در مجلس كه يكى از شرايط صحت خريد و فروش پولها مىباشد ، بر مبادله پولهاى رايج مصالحه كرد .
ج : امور مجهولى را كه در ديگر قراردادها قابل اغماض نيستند ، مى توان در يك مصالحه ناديده انگاشت ؛ به عنوان مثال هرگاه مال دو نفر چنان به هم آميخته شوندكه نتوان آنها را از هم جدا كرد ، دو طرف مىتوانند طى يك مصالحه مبتنى بر تراضى ، مال بهم آميخته را مشتركاً بطور برابر و يا بطور متفاوت مورد بهره بردارى قرار دهند ، حال آنكه چنين ابهامى در ميزان سهم شريكها از سرمايه يك قرارداد شركت ، جايز نمىباشد .
د : همچنين مىتوان به واسطه يك قرارداد صلح ، از برخى شرايط مندرج درديگر قراردادها رهايى يافت ؛ مثلًا اختصاص دادن تمام سود به يكى از شريكها درقرارداد شركت ممنوع مىباشد ، ولى با اين حال شريكها مىتوانند پس از انعقاد قرارداد شركت طبق شرايط شرعى آن ، با يكديگر بر اينكه سرمايه يكى از دوطرف « در هر دو صورت سود وزيان » تضمين شده باشد ، در مقابل تمام سود يا زيان به طرف دوم تعلق گيرد ، مصالحه كنند .
ربا در مصالحه
13 - بنابر احتياط ، بلكه بنابر اقوى ، مصالحه مانند ديگر قراردادها مشمول احكام ربا مىباشد ، بنابراين دو طرف نمىتوانند مثلًا بر كالايى ربوى « همچونگندم ، طلا و يا نقره » در ازاى همان جنس با زيادى « 1 » مصالحه كنند ، همانگونه كه در قرارداد فروش نيز جايز نمىباشد .
هامش
( 1 ) - احكام معاملات ربوى را در صفحه 305 مطالعه كنيد .