( فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِيَاماً وَقُعُوداً وَعَلَى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَىالْمُؤْمِنِينَ كِتَاباً مَوْقُوتاً « 1 »
« و هنگاميكه نماز را به پايان رسانديد ، خدا را ياد كنيد ، ايستاده و نشسته و در حالى كه به پهلو خوابيدهايد و هرگاه آرامش يافتي ( دو حالت ترس زايل گشت ) ، نماز را به طور معمول انجام دهيد زيرا نماز وظيفه ثابت و معيّنى براى مؤمنان است . »
در حديث هم آمده است كه همراه امير المؤمنينعليه السلام در جنگ صفّين ، نمازهاى ظهر و عصر و مغرب و عشا از مردم فوت شد و حضرت به آنان دستور داد كه پياده و سواره ، تكبير بگويند ، « لا الهَ الَّا اللَّه وَسُبْحانَ اللَّهِ » بگويند و آنان همچنين كردند زيرا نماز در هيچ حالتى ترك نمىشود و يك وظيفه ثابت ومعيّنى براى مؤمنان است و حتّى در حالت جنگ هم كه سختترين حالات است ترك نمىشود . اين مسأله را از اين سخن خداوندالهام مىگيريم كه مىفرمايد :
( وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَالْكَافِرِينَ كَانُوا لَكُمْ عَدُوّاً مُبِيناً « 2 »
« هنگامى كه سفر مىكنيد ، گناهى بر شما نيست كه نماز را كوتاه كنيد اگر از فتنه وخطر كافران بترسيد ؛ زيرا كافران ، براى شمادشمن آشكارى هستند . »
بدين ترتيب واجب است كه در حال ترس ، نماز ، كوتاه ( قصر ) شود ، امّا همچنان وجوب آن بر انسان باقى است زيرايك حكم ثابت وتغييرناپذير است .
همچنين در حديث منقول از امام صادقعليه السلام در تفسير آيه ياده شده آمده است : « كتاب موقوت به معناى كتاب ثابت ( حكم ثابت ) است امّا اينكه اندكى شتاب كنى يا اندكى به تأخير اندازى ، ضررى به نمازت ندارد تا زمانى كه نماز را ضايعنكرده باشى ، زيرا خداوند مىفرمايد :
أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيّاً .
« نماز را تباه كردند و از شهوات پيروى نمودند ، پس به زودى گمراهى خود را خواهند ديد . « 3 »
از همين رو ، نماز حتّى در هنگام رويارويى نظامى و در جبهه جنگ ، واجب است . خداوند مىفرمايد :
( وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُم مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنوَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ « 4 »
هامش
( 1 ) سوره نساء ، آيه 103 .
( 2 ) سوره نساء ، آيه 101 .
( 3 ) تفسير الميزان ، ج 5 ، ص 67 ، نقل از كافى .
( 4 ) سوره نساء ، آيه 102 .