« ليْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُحَاسِبْ نَفْسَهُ فِى كُلِّ يَوْمٍ » « 1 »
از ما نيست كسى كه هر روز به محاسبهء ( اعمال ) خود نپردازد .
بنابر فرمايش آن امام بزرگوار ، كسى كه هر روز به محاسبهء اعمال خود نپردازد ، در شمار شيعيان حقيقى نيست . از اينرو سالك بايد لااقل يك مرتبه در شبانهروز و ترجيحاً هر شب قبل از خواب ، با خود خلوتى داشته باشد و قدرى تأمّل كند كه اگر امشب ، شب اوّل قبر من مىبود ، آيا از عهدهء پاسخ به سؤالاتى كه از من مىشد ، بر مىآمدم ؟ آيا مىتوانم با سرافرازى عالم قبر و منازل آن را طى كنم و پيروزمندانه
عوالم و منازل بعدى را يكى پس از ديگرى طى كنم تا به بهشت موعود برسم ؟
اگر انسان در دنيا از اعمال و رفتار خود محاسبهء دقيقى نداشته باشد ، در قيامت سر افكنده مىشود و به مثابهء تاجرى كه در اثر عدم محاسبهء دقيق معاملات و دريافتها و پرداختها و دارائىها و مطالبات خود ، اصطلاحاً ورشكسته مىشود ، ورشكستهء اخروى خواهد شد . همانطور كه از تجّار مختلف با توجّه به ميزان دارائى و موقعيّت مالى كه دارند ، توقّعات گوناگونى در مورد نحوهء معاملات و نحوهء حسابدارى آن معاملات مىرود ، خواص و يا كسانى كه دوران كهنسالى را سپرى مىكنند نيز بايد نسبت به محاسبات اعمال و تلاش در جهت اصلاح عملكرد گذشته ، همّت والاترى از خود نشان دهند و به آن توجّه كنند .
اساساً كسانى كه از موقعيت دينى ، علمى و اجتماعى مناسبى برخوردارند و يا به جهت كهولت سن ، خود را به آخرت نزديكتر مىبينند ، بايد بيش از ديگران به توبه اهميّت دهند . كسى كه به سمت پايان زندگى در حركت است و در مىيابد كه هر روز و هر ساعت كه از عمر او مىگذرد و هر قدمى كه برمى دارد ، به عالم قبر و قيامت نزديكتر مىشود ، بايد در نوع رفتار و گفتار خود ، تجديد نظر جدّى به عمل
هامش
( 1 ) . الكافى ، ج 2 ، ص 453