مىكند ، تمام عالم وجود را با دو ركعت نماز در دل شب معاوضه نمىكنند و براى اين نماز ، به همهء عالم پشت پا مىزنند . اين همه به خاطر آن لذّتى است كه در
نماز شب دارند .
اين رابطهء عاطفى ، اهل معرفت را مدهوش مىكند . در برخى از اوقات ، حالت خشيّت براى آنان پديد مىآورد و در برخى موارد ، حالت رحمت . و در هر دو صورت مدهوش مىشوند . وقتى چنين شد ، هيچ توجّهى به هيچ كس و هيچ جا ندارند به جز معاشقه و مكالمه با خداوند منّان ، يعنى همان رابطهء عاطفى ، يعنى همان كه قرآن كريم مىفرمايد : تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً .
ظهور حقيقت در دل اين افراد ، گاهى با خشيت همراه است و گاهى با طمع ، اميدوارى و رحمت ، ظهور حقيقت را در دل خويش به نظاره مىنشينند . و در هر دو صورت ، نماز شب ، آنان را مدهوش مىكند . هر دو حالت خشيت و رحمت را دارند و هيچ كدام اين حالات نيز بر ديگرى غلبه نمىكند : يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً .
ما معناى اين حالات را به درستى درك نمىكنيم و نمىفهميم ، امّا مىدانيم كه مسلّماً وجود دارد . اين حالات « يدرك و لا يوصف » است و از اينرو علمى نيست ؛ بلكه يافتنى است . فقط بايد درك شود و توصيف آن امكان ندارد .
وقتى مقام خشيت براى اميرالمؤمنين ( ع ) پديدار مىشد ، دعاىكميل را مىخواندند و از روى خشيت و خشوع ، آن همه نسبت گناه را به خود مىدهند ، امّا در همان دعاى كميل ، وقتى كه مقام رحمت بر دل ايشان جلوهگر مىشد ، با خدا معاشقه مىكردند و مىفرمودند :
« يا الهى وَسَيِّدى وَ رَبّى ، أتُراكَ مُعَذِّبى بِنارِكَ بَعْدَ تَوْحيدِكَ ، وَ بَعْدَ مَاانْطَوى عَلَيْهِ قَلْبى مِنْ مَعْرِفَتِكَ ، وَلَهِجَ بِهِ لِسانى مِنْ ذِكْرِكَ ، وَ اعْتَقَدَهُ
سير و سلوك (منزله دوم: توبه) (فارسى) — صفحة 174
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٧٤