فراموش كند كه خدا بر كارهاى پنهانى او آگاه است . اما وسوسه آنگاه كه در دل جاى گيرد ، موجب گمراهى و ضلالت و كفر است . خداى عزّ و جل از سر لطف ، بندگانش را فرا خوانده و آنان را از دشمنى شيطان آگاه كرده است و فرموده : « همانا شيطان براى شما دشمنى آشكار است » و نيز فرموده : « همانا شيطان دشمن شما است ، پس او را دشمن خود بدانيد . »
نكتهء ظريفى كه در اين بحث وجود دارد ، اين است كه شيطان و نفس امّاره ، با اثرگذارى بر قوّهء تخيّل انسان ، موهومات را نزد او واقعى جلوه مىدهند . بدين سبب افراد خيالباف ، تصوّر مىكنند تصوّرات ذهنى آنان حقيقت دارد . نظير انسان ترسو كه در شب به قبرستان مىرود و خيالات او در خصوص ديدن مردهها و ارواح آنان ، نزد وى واقعى جلوه مىكند و فرياد زنان فرار مىكند . مثلًا واقعاً مىپندارد كه مردهاى از قبر بيرون آمده و به دنبال اوست ، در حالىكه در حقيقت چنين امرى رخ نداده است ، امّا قوّهء تخيّل بر چشم و گوش و ساير اعضاى او اثر گذاشته و او تخيّلات خود را واقعى مىپندارد . شيطان وسوسهگر ، باطل را در دل انسان خيالپرداز ، به صورت حق جلوه مىدهد و آنچه را كه وجود ندارد ، در ذهن او متصوّر مىسازد . از شرّ وسوسهء شيطان بايد به خداوند متعال پناه برد .
داروى منحصر بهفرد رهايى از وسوسهء شيطان و تخيّل و توهّم ، مخالفت با امر شيطان و بىتفاوتى نسبت به توهّمات و موهومات ، از طريق برقرارى ارتباط با خداى تعالى است . همانطور كه قبلًا نيز بيان شد ، اهميّت به نماز و مداومت بر ذكر براى نفى خواطر و رهايى از افكار شيطانى بسيار مؤثّر است .
خطوراتىكه به قلب آدمى وارد مىشود ، گاهى وسوسهء مستقيم است ؛ يعنى شيطان به راستى گناه را شيرين جلوه مىدهد و به صورت مستقيم انسان را به انجام گناهانى نظير غيبت ، تهمت ، شايعهپراكنى ، چشمچرانى ، دزدى و آزار و اذيت
ديگران ، وادار مىسازد . امّا گاهى وسوسهء خنّاس است ؛ يعنى با توجيه كردن گناه ،
سير و سلوك (منزله دوم: توبه) (فارسى) — صفحة 124
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٢٤