اخلاقى در خانوادهها بهوجود آورد . قرآن مىخواهد بگويد اگر زمانى زندگى مىكنى كه فساد اخلاقى جامعه را فراگرفته است ، مگر در صدر اسلام چنين نبود ؟ مگر در عصر اسلام فساد و فحشا و قتل و غارت سرزمين مكّه و حجاز را فرانگرفته بود ؟ قرآن كريم گاه براى ترسيم اوضاع پيش از بعثت پيامبر ( ص ) اشارههايى دارد . از جمله اينكه به طواف آنان در گرد خانهى خدا اشاره مىكند كه نماز ايشان در جوار خانهى خدا جز كف زدن و سوت زدن نبود . زن و مرد با هم عريان به گرد خانهى خدا پايكوبان مىچرخيدند و اشعار عاشقانه مىخواندند . آيهى شريفهى
« وَ ما كانَ صَلاتُهُم عِندَ البَيتِ إلآ مَكآءً وَ تَصدِيه » ؛
« 1 » تلميحى به اين فساد و بىعفّتى اهل حجاز قبل از بعثت دارد . امّا همين قوم با ظهور اسلام و هدايت پيامبرگرامى اسلام كارشان به جايى رسيد كه عزيزان خود را به قربانگاه عرصهى جهاد مىفرستادند .
جنگ حنين و آفت عُجب
دومين جنگى كه موفّقيت مسلمانان در آن كمرنگ بود ، جنگ حنين است ؛ كه در سال هشتم هجرت و پس از فتح مكّه اتفّاق افتاد .
در جنگهاى پيشين تعداد مسلمانان اندك و تعداد مشركين در برخى جنگها تقريباً ده برابر مسلمانان بود . مسلمانان تجهيزات و حتّى ابزار مناسب جنگى در دست نداشتند . حتّى با چماق و چوب و سنگ به جنگ با كفّار مىرفتند .
در جنگ « احد » ايثار و گذشت و فداكارى فراوان بود . غذا و آب خود
هامش
( 1 ) - انفال / 35 : « و نمازشان در خانهى [ خدا ] جز سوت كشيدن و كف زدن نبود . »