در مرحلهى بعد ، براى نزول از آن معراج مىفرمايد بگو :
السَّلامُ عَلينا و عَلي عِبادِ اللّه الصّالحين . يعنى با سلام به محضر ائمهى اطهار ( ع ) و بندگان صالح خداوند ؛ گامى ديگر ، براى نزول و فرود به عالم خاكى ، تنزّل پيدا كرده و در گام آخر با سلام بر عالم وجود ، معراج او به پايان مىرسد .
هنگامى كه نماز با حضور قلب باشد ، نمازگزار هستى را در تسبيح خداوند با خود همراه مىبيند كه
« يُسَبِّحُ للّهِ ما فِيالسَّمَوات وَ ما فِي الارضِ » ؛
« 1 » و بنا به آيهى شريفهى
« و إن مِن شَيءٍ إلا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَلَكِن لاتَفْقَهُونَ تَسبيحَهُم » ؛
« 2 » هيچ استثنايى در تسبيحگويى هستى وجود ندارد . امّا غفلت و معصيت ، چشم و گوش ما را از مشاهده و شنيدن اين تسبيح محروم كرده است .
قرآن مىگويد : اگر نماز مؤمن واقعى باشد ، در و ديوار و هستى با او نماز مىخوانده و تسبيح مىگويند كه ؛
« يا جِبالُ أوِّبي مَعَهُ وَ الطَّيرَ » ؛
« 3 » هنگامى كه حضرت داوود ( ع ) زبور مىخواند ، كوهها و پرندگان با او در زبورخوانى همراه مىشدند . بنابراين هنگامى كه نمازگزار سلام آخر را مىگويد ، هرچه در اطراف اوست پاسخ او را خواهند داد .
هامش
( 1 ) - جمعه / 1 : « آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است ، تسبيح مىگويند . »
( 2 ) - اسراء / 44 : « و هيچ چيز نيست مگر اينكه در حال ستايش ، تسبيح او مىگويد ، ولى شما تسبيح آنها را در نمىيابيد . »
( 3 ) - سبأ / 10 : « وگفتيم : « اى كوهها ، با او در تسبيح خدا هم صدا شويد ، و اى پرندگان هماهنگى كنيد »