عوامل سقوط
عواملى كه آدمى زاده را فريب مىدهد و در سياهچالهاى زندگى فرو مىبرد بسيار است كه به موارد مهم آن اشاره مىكنيم ، همچنان كه اميرالمؤمنين ( ع ) نيز در اين بخش از دعا چند مورد از آنها را ذكر فرموده است :
1 . نفس اماره ، مراد از آن : همان بعد حيوانى انسان است ؛ زيرا آدمى زاده داراى دو بعد است : يكى « معنوى و ملكوتى » كه گاهى عقل ، روح ، صدر ، قلب و در مواقعى هم وجدان ناميده مىشود كه از اين جهت در اوج تعالى قرار دارد و قرآن از آن به « روح الله » تعبير مىكند :
؛
فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ
« 1 » وقتى كه او را برقرار كردم و از روح خود در او دميدم همگى در برابرش به خاك بيفتيد .
لذا بر مبناى آيه زير مورد سجده فرشتگان و خليفه خداوند تعالى است :
. ؛
وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَ تَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَ يَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قَالَ إِنِّي أَعْلَمُ مَا لَا تَعْلَمُونَ
« 2 » من در روى زمين جانشينى قرار مىدهم .
ديگرى بعد « مادى و ناسوتى » است كه نفس اماره ناميده مىشود :
. . ؛
وَ مَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحِيمٌ
« 3 » نفس اماره مدام آدمى را به بدى فرمان مىدهد .
هامش
( 1 ) . حجر ، آيه 29 .
( 2 ) . بقره ، آيه 30 .
( 3 ) . يوسف ، آيه 53 .