فرق بين رحمان و رحيم
مراد از رحمان آن سعهء وجودى فيض مقدس است :
« وَ رَحمَتى وَسِعَتْ كُلَ شىْء . »
« 1 » در دعاى كميل مىخوانيد :
« اللَّهُمَّ انّى اسْئَلُكَ بِرَحْمَتِكَ الَّتى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْء ؛
اى خدا ! از تو سؤال مىكنم ، توجه به رحمتت دارم ، آن رحمتى كه همه چيز را گرفته است . »
لذا فيض مقدس را « كُنِ رحمانى » مىگويند . و رحمتِ واسعهء پروردگارِ عالم به نام « رحمان » ناميده شده است . اما « رحيم » آن رحمت رحمانى است كه مقرّبين خدا به واسطهء هدايت او هدايت مىشوند و مىرسند به آن جا كه بايد برسند .
مقام بسط كمال وجود ، وصول هر چيزى به كمالش از باب رحيميت پروردگار عالم است . بنابراين بين رحمان و رحيم نسبت عام و خاص است . از اين جهت هم برخى ، رحمان را اين گونه معنا كردهاند :
« اى خدايى كه رحم مىكنى در دنيا بر مؤمن و كافر اما در آخرت فقط به مؤمن رحم مىكنى . »
عرفا عالم هستى را مظهر رحمان ، و بهشت را مظهر رحيميت پروردگار عالم گرفتهاند . شايد آنان از قرآن شريف اين استنباط را كردهاند كه مىفرمايد : « وَ رَحمَتى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ . » « 2 » اما در جاى ديگر مىفرمايد :
« انَّ رَحْمَةَ اللَّهِ قَريبٌ مِنَ الْمُحسِنين . »
« 3 »
هامش
( 1 ) . اعراف ، آيه 156 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . اعراف ، آيه 56 .