با مسائل سياسى و اجتماعى دارد ، اما روح تعبد در آن موج مىزند .
انسان وقتى كه درباره اعمال حج مىانديشد ، فلسفه بسيارى از اعمال آن را نمىفهمد ؛ مثلًا فلسفه احرام بستن و طواف كردن چيست ؟ به چه جهت بايد طواف كنيم ؟ سعى بين صفا و مروه چه حكمتى دارد ؟ رمى جمره ، ماندن در عرفات ، ماندن در مشعر ، ماندن در منى و . . براى چيست ؟ نمىدانيم ، تنها اين را مىفهميم كه اين اعمال روح تعبد و روح تسليم را در ما زنده مىكند و اين بالاترين فضيلت است .
تعبد وعبوديت به اندازهاى اهميت دارد كه خداوند در نماز ، آن را بر رسالت مقدم داشته است : « اشهد ان محمداً عبده و رسوله » . يعنى پيامبر ابتدا « عبد » است و مقام عبوديت را دارد ، آنگاه رسالت .
شخصى خدمت امام صادق ( ع ) رسيد و عرض كرد : يا بن رسول الله ! اين انارى كه در دست شماست اگر آن را نصف كنى و يك قسمش را حلال كنى و قسم ديگرش را حرام ، من مىپذيرم و تسليم حرف شما هستم . اين است معناى تسليم وعبوديت در برابر احكام خدا . اين تسليم از آن روست كه حكم امام صادق ( ع ) حكم خداست .
از آنچه گفته شد دانستيم كه تهذيب ، امر بسيار مهمى است كه قرآن و پيامبران ، به آن بسيار توصيه كردهاند . اين تهذيب در ساماندهى كار مردم و رسيدگى به امور آنان ، نقش كليدى دارد . كسانى كه متصدى امور مردم و مسئول گره گشايى از كار آنان هستند به تهذيب بيشتر نياز دارند . آنان اگر خودساخته باشند با دل سوزى ، دقت ، همه جانبه نگرى و وظيفهشناسى به كارها مىپردازند ، اما اگر مهذب نبودند بابىتفاوتى ، سهلانگارى ، سحطى نگرى و كاغذ بازى با امور برخورد مىكنند . طبيعت ادارهها اين چنين است كه هر كارمندى بايد از مسئول ما فوق خود دستور بگيرد و با
اخلاق در اداره (فارسى) — صفحة 108
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٠٨