رذيله « جهل » ( 2 )
3 - جهل مركّب
قسم سوم از جهل ، از قسم اول و دوم خيلى بدتر است ؛ و آن « جهل مركّب » است . اين جهل دو تا معنى دارد ، به عبارت ديگر دو قسم است ، يك قسمت اينكه شاعر مىگويد :
آنكس كه نداند و نداند كه نداند در جهل مركّب ابد الدّهر بماند
يعنى جاهل است اما نمىداند كه جاهل است . اين قسم سابقاً صحبت شد و اين ، جهل مركّبِ اصطلاحى نيست . - گرچه عدّهاى اين را نيز جهل مركّب مىدانند - لكن اين غفلت است . اين شاعر اشتباه كرده است . معناى غفلت همين است . نمىداند كه نمىداند . گاهى غفلت آن است كه مىداند و از دانسته خود غفلت دارد . كه همين شاعر مىگويد :
آنكس كه بداند و نداند كه بداند بيدارش نماييد كه بس خفته نماند
علاجخوبى هم آقاى شاعر در مصرع دوم آورده است . آدمى گاهى نمىداند و غفلت از جهلش دارد . گاهى مىداند و غفلت از علمش دارد .