بالاخره هر دو غفلت است . غفلت ، ضدّ تفكّر و ضدّ توجّه مىباشد و درباره آن صحبت شد .
قسم دوم كه خيلى خطرناك است و فلاسفه و علماى علم اخلاق ، به آن « جهل مركّب » اطلاق مىكنند ، اين است : نمىداند ، اما خيال مىكند كه مىداند . عالم نيست ، اما خيال مىكند كه عالِم است . مقدّس نيست ، خيال مىكند كه مقدّس است . جهنّمى به تمام معنى است ، اما خيال مىكند كه بهشتى است . آدم بد تركيبى است ، اما خيال مىكند زيباست . در خانه آدم بداخلاقى است ، اما اگر به او بگويند بداخلاق هستى بدش مىآيد و مىگويد نه ، من در خانه بسيار خوش اخلاقم ؛ و بالاخره سروكارى با خدا و پيغمبر ( ص ) ندارد اما تخيّل مىكند اول مؤمن در ميان مردم است . اين وضع خطرناكى است . به اندازهاى هم خطرناك است كه قرآن مىفرمايد : اگر اين رذيله در دل رسوخ كند ، و با همين صفت در صف محشر وارد شود ، با پروردگار عالم ستيزهگرى مىكند . يعنى آنجا هم جهل مركّبش كار مىكند . وقتى كه پرونده سياهش را به دستش دادند ، منكر مىشود . در مقابل خدا قسم مىخورد و مىگويد : خدا ! من آدم خوبى هستم ؛ بهشتى هستم ؛ و بى جا مىخواهى مرا به جهنم ببرى !
قرآن درباره اين گونه انسانها مىفرمايد :
( يَومَ يَبْعَثُهُمُ اللهُ جَميعاً فَيَحْلِفُونَ لَهُ كَما يَحْلِفُونَ لَكُمْ
اخلاق در خانه (فارسى) — صفحة 108
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٠٨