اما اگر آن كار را انجام داد اين نيروى درونى ، كف و جلوگيرى مىكند . يعنى اگر در مرتبه اول موفق نشد ، در مراحل بعد مدام جلوگيرى و تهديد كرده ، او را مى ترساند . تا اينكه عمل به پايان برسد و آنگاه ضربات و تازيانه هاى وجدان كار خود را آغاز مىكند . كه تو مسلمانى ، چرا گرانفروشى و غش در معامله كردى ؟ ! چرا آبروى ديگران را بردى ؟ چرا ضربه به انقلاب زدى ؟ اين ضربات وجدان آنقدر سنگين است كه گاه منجر به ضعف اعصاب يا حتى ديوانگى مى گردد . بسيارى از جنايتكاران را سراغ داريم كه ضربات و تازيانه هاى وجدان اينها را ديوانه كرده است .
نفس لوامه از ديدگاه قرآن
قرآن به نفس لوامه به اعتبار قوه ملامتگرى و سرزنش آن نظر دارد . يعنى به اين اعتبار به آن نام نفس لوامه مىدهد كه بعد از عمل ، ملامت و سرزنش مىكند .
از ديدگاه علم ، وجدان اخلاقى زير بناى بسيارى از كارهاست و مى توان گفت كه موضوع بعضى از رشته هاى جامعه شناسان نيز بوده و علماى علم اخلاق هم از آن استفاده ها كرده اند . اسلام براى وجدان اخلاقى اهميت زيادى قائل است . و براى اهميتش همين بس كه قرآن به آن قسم خورده و علاوه بر قسم ، آن را در رديف ومجاور روز قيامت قرار داده و به هر دو قسم خورده است .
لا اقسم بيوم القيامه و لا اقسم بالنفس اللوامه .