اينجاست كه همه خلايق ، وارد عرصه محشر مىشوند و حركت با بىصبرى به سوى پروردگار عالم آغاز مىشود ، ولى آنهايى كه در دنيا عملًا يا قولًا معاد را مسخره مىكردند و مىگفتند : پس اين روز قيامت كى مىآيد ؟ ! حالا بيدار مىشوند و مىگويند : « يا ويلنا من بعثنا من مرقدنا » اى واى بر ما ، چه كسى ما را از جايگاهمان برانگيخت و در اينجا جمعمان كرد ؟ ! چون مىبينند كه ناگهان همه در يك جايى به نام محشر جمع شدهاند بعد خودشان جواب خودشان را مىدهند : « هذا ما وعد الرحمن و صدق المرسلون » لذا از نظر قرائت هم اينجا يك « سكته » « 1 » دارد به علاوه بعد از « قالوا يا ويلنا من بعثنا من مرقدنا » علامت وقف لازم هم هست « 2 » ، يعنى يك فاصله كوتاهى بايد باشد مىگويند : « هذا » ، يعنى اين صف محشر ، اين عالم قيامت « ما وعد الرحمن » همان وعدهاى بودكه رحمن به ما مىداد .
« رحمن » در اينجا يك تأسف است . يعنى در اين موقع مىگويند ، چه خداى رحمانى داشتيم ، هى به ما مىگفت : روز قيامتى مىآيد ، معادى هست ، حساب و كتابى هست ، در آنجا اين اعمالتان دست و پا گيرتان مىشود ، اما ما نشنيديم . اين صف محشر همان است كه رحمن وعده داده بود . « وصدق المرسلون » پيامبران درست مىگفتند . ما آنها را مسخره مىكرديم و از روى استهزاء از آنها مىپرسيديم : اين معادى را كه مىگوئيد كى مىآيد ؟ !
إِن كَانَتْ إِلَّا صَيْحَه وَحِدَه فَإِذا هُم جَمِيعٌ لَّدَيْنا مُحْضَروُنَ ( 53 ) « و جز يك صيحه ( و يك لحظه بيش ) نباشد كه ناگاه تمام خلايق محشر ، به پيشگاه ما حاضر خواهند شد . »
اين « ان » در اينجا نافيه است يعنى نبود اين محشر « الا صَيْحه واحده » « صَيحه واحده » خبر است براى « كانت » يعنى اين محشر و اين قيامت نبود ، مگر به يك صيحه و يك فرياد اسرافيل گفت بمير ! مرديم ، فرياد زد : زنده شو ! زنده شديم . « فاذا هم جميع لدينا محضرون » پس ناگهان اينها نزد ما حاضرند ، يعنى ناگهان در صفرمحشر حاضر
هامش
( 1 ) - در تجويد سكته اين است كه صدا قطع مىشود ولى نفس قطع نمىشود .
( 2 ) - وقف لازم را كه در قرآنها با علامت « م » نشان مىدهند به اين معنى است كه حتماً وقف كنيد و الا اگر وصل به بعد شد معناى آيه به هم مىخورد و باعث تغيير معنى آيه است .