فصل هشتم فصلى است بسيار غمناك ، در مورد سختترين حالاتى كه براى اميرمؤمنان ( ع )
اتّفاق افتاد و آن سه جنگى است كه در زمان حكومت آن حضرت واقع شد . همانطور كه هشتاد و چهار جنگ در زمان پيامبر اكرم ( ص ) اتّفاق افتاد و ايشان را مشغول كرده بود ، در زمان خلافت حضرت على ( ع ) نيز سه جنگ اتّفاق افتاد كه بيشتر دوران چهار سال و ده ماههء خلافت ايشان را به خود اختصاص داد .
اين جنگها با جنگ جمل آغاز شد و هنوز جنگ جمل تمام نشده بود كه جنگ صفّين آغاز شد . جنگ صفّين هنوز تمام نشده بود كه جنگ نهروان به وقوع پيوست . بعد از جنگ نهروان هم طولى نكشيد كه حضرت را در محراب به شهادت رساندند .
اين مدّت ، سختترين دوران زندگى اميرالمؤمنين ( ع ) بود . هر چند دورهاى كه حضرت را خانه نشين كردند ، بسيار سخت بود ، امّا اين پنج سال به ايشان سختتر گذشت ؛ به اندازهاى مشكل بود كه هر روزش يك شهادت بود ، هر روزش يك شكنجهء روحى سخت بود . چيزى كه اين سه جنگ را مشكل مىكرد اين بود كه هر دو طرف ، خود را مسلمان مىدانستند . در حقيقت ، جنگ ميان مسلمانان بود . در يك طرف ، عدّهاى مسلمان فهميده از حزب الله ، و در طرف ديگر عدّهاى نفهم بىفكر از حزب شيطان ، امّا بالأخره ادّعاى اسلام داشتند .
مظهر حق (نگرشى اخلاقى بر فضائل و سيره امير المؤمنان على ع) (فارسى) — صفحة 239
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص٢٣٩