قطعاً در همين تقدير بوده است .
مقدَّرى كه به گُل نكهت و به گِل جان داد
به هركه آنچه سزا بود حكمتش ، آن داد
پاسخ تفصيلى به اين شبهه را فلاسفه ، متكلّمان و مفسّران بزرگ دادهاند كه اين نوشتار گنجايش ذكر آن را ندارد ، ولى خلاصهء كلام چنين است كه غالب اين بلاها ، فقرها ، ناامنىها ، تبعيضها و . . . را خود ما به واسطهء تقصيرها و گناهان فردى و اجتماعى ايجاد كردهايم .
تو گر اختر خويش را مىكنى بد مدار از فلك چشم نيك اخترى را
وَ ما أصابَكُمْ مِنْ مُصيبَة فَبِما كَسَبَتْ أيْديكُمْ وَ يَعْفُو عَنْ كَثيرٍ
« 1 » هر مصيبتى به شما برسد به خاطر اعمالى است كه انجام دادهايد و [ خدا ] بسيارى را نيز عفو مىكند .
ظَهَرَ الْفَسادُ فى الْبَرِّ وَ الْبَحْر بما كَسَبَتْ أيْدِى النّاس
« 2 » فساد در خشكى و دريا به خاطر كارهايى كه مردم انجام دادهاند ، آشكار شده است .
وَ لَو أنَّ أهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ منَ السَّماء وَالارْضِ وَلَكِنْ كَذَّبُوا فَأخَذْناهُمْ بِماكانُوا يَكْسبُونَ
« 3 » اگر اهل شهرها ايمان مىآوردند و تقوا پيشه مىكردند ، بركات آسمان و زمين را بر آنها مىگشوديم ولى ( آنها حقّ را ) تكذيب كردند ، ما هم آنان را به كيفر اعمالشان مجازات كرديم .
هامش
( 1 ) شورى / 30
( 2 ) روم / 41
( 3 ) اعراف / 96