وَ ما امِرُوا إلّا لِيَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدّينَ
« 1 » و فرمان نيافته بودند جز اينكه خدا را بپرستند ، و در حالى كه به توحيد گراييدهاند ، دين [ خود ] را براى او خالص گردانند .
دليل بر توحيد عبادى نيز واضح است ؛ چرا كه عبادت و پرستش ، يك امر اضافى ميان بنده و خداوند است و در جايى كه خداوند ، نباشد ، اين تضايف و امر اضافى هم نخواهد بود و اگر اين تضايف بيايد ، ظلم در حقّ عابد و معبود شده است و از اين جهت قرآن شريف مىفرمايد :
لا تُشْرِكْ بِاللّه إنّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظيمٌ
« 2 » به خداوند شرك نورزيد ؛ چرا كه شرك ، هر آينه ، ستمى بزرگ است .
در ذيل اين قِسم ، تذكّر دو نكته لازم است :
اوّل ) تعظيم بندگان صالح خدا به امر خداوند متعال ، نه تنها خلاف توحيد و مصداق شرك نيست ، بلكه امرى مطلوب و عقلانى است . به عبارت رساتر عبادت از نظر مفهوم غير از تعظيم و تكريم است ؛ زيرا معناى « عبادت » تعظيم خداوند متعال با توجّه به خدايى او و براى خداوندى اوست ، ولى معناى تعظيم و تكريم ، احترام گذاشتن به عبد صالح به عنوان بندهاى از بندگان خداست . خداوند نيز به اين مسأله فرمان داده است ، در اين باره به دو آيه اشاره مىكنيم :
فَاذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فيهِ مِنْ روُحى فَقَعُوا لَهُ ساجِدينَ فَسَجَدَ الْمَلائكَة كُلُّهُمْ أجْمَعُونَ إلّا إبْليسَ
« 3 » وقتى انسان را درست كردم و از روح خود در آن دميدم ، همگى براى او سجده كنيد ، پس همه فرشتگان سجده كردند غير از ابليس .
هامش
( 1 ) بيّنه / 5
( 2 ) لقمان / 13
( 3 ) حجر / 31 - 29