متابعت از شيطان درونى و برونى
مسأله 197 - از گناهان بزرگ متابعت از شيطان درون « هواى نفس » و از شيطان برون « وسوسههاى ابليس و افراد ناباب » است ، و اين متابعت داراى اقسامى است كه برخى از آن ، گناه نيست :
الف ) متابعت از آنها به طور عادت و ملكه نظير كسى كه گناه عادت او شده باشد ، و قرآن شريف اين قسم را شرك مىداند ( شرك عملى نه اعتقادى ) چنان كه مىفرمايد :
« أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ الهَهُ هَواه » .
« 1 » « آيا ديدى كسى را كه هواى نفس خويش را به عنوان خداى خود گرفته است ؟ » .
يا مىفرمايد :
« أَلَمْ أَعْهَدْ الَيْكُمْ يا بَنى ادَمَ انْ لا تَعْبُدُوا الشَّيْطان » .
« 2 » « اى فرزندان آدم آيا از شما پيمان نگرفتم كه شيطان را نپرستيد ؟ » .
ب ) متابعت از آنها نه به طور عادت و ملكه نظير كسى كه گاهى مثلًا دروغ مىگويد و يا آلودگى چشم دارد و يا غيبت مىكند و مانند اينها ، و اين قسم همان گناهانى است كه بعضى از آنها در مسائل گذشته و آينده آمده است .
ج ) متابعت از آنها به طور عادت و ملكه نه در گناه بلكه در خواستههاى آنها كه گناه نيست ، و علماى علم اخلاق به آن « مشتهيات نفس » مىگويند و پرهيز از آن را به طور جدى خواستارند ، نظير سرگرم شدن به لذّات نفس از خوراك و پوشاك و مسكن و ازدواج و تجمّلات و بازيها و مانند اينها ، و اين قسم گرچه گناه نيست ولى خطر آن خيلى بالا است ، علاوه بر اينكه سد و مانع محكمى در برابر تكامل است ، و محال است كه انسان با توغّل در مشتهيات بتواند استكمال پيدا كند .
د ) متابعت از آنها نه به طور عادت و نه در گناه ، نظير ارضاى غرايز به طور متوسّط و از راه
هامش
( 1 ) - جاثيه / 23 .
( 2 ) - يس / 60 .