ه ) دروغى كه علاوه بر اينكه مفسده ندارد فريب كسى هم نيست نظير قصهها و داستانهاى دروغ آميز و شوخىهاى دروغ آميز و مانند اينها ، و اين قسم از دروغ گرچه حرام نيست ولى از روايات به خوبى استفاده مىشود كه مسلمان واقعى از مثل اين دروغها نيز پرهيز مىكند .
و ) توريه ، و معناى آن اين است كه لفظى بگويد و معنايى را اراده كند كه مخاطب توجّه به آن معنى نداشته باشد نظير اينكه مثلًا بگويد او را دوست دارم و اراده كند خداوند متعال را و مخاطب با قرينهاى كه موجود است گمان كند پسر خودش را ، و نظير اينكه مثلًا بگويد آقا در خانه نيستند و اراده كند امام زمان عليه السلام را و مخاطب با قرينهاى كه موجود است گمان كند صاحب خانه را و مانند اينها ، و اين قسم از دروغ نيز جايز نيست مگر مصلحت اهمّى در كار باشد ، و فرقى ميان آن و اقسام ديگر نيست و اينكه مشهور در ميانمردم است كه توريه بدونضرورتجايز است صحّتندارد .
مسأله 103 - اگر مصلحت اهمّى باشد كه مقدّم شود بر مفسدهء دروغ ، آن دروغ جايز است و اگر بتواند توريه كند بهتر است ، نظير حفظ جان يا مال و يا عرض از خودش و يا از ديگران و نظير دفع ظلم ظالم از خودش يا ديگران و نظير دفع نزاع يا رفع نزاع ميان دو مسلمان و مانند اينها .
مسأله 104 - دروغ گفتن مرد به زنش و يا دروغ گفتن زن به شوهر جايز نيست مگر ضرورتى باشد كه آن ضرورت موجب جواز دروغ شود نظير اينكه اگر دروغ نگويد نزاع خانوادگى بوجود مىآيد كه در اين صورت به اندازهء ضرورت و جلوگيرى از آن نزاع و مفسده دروغ جايز است .
مسأله 105 - دروغ گفتن حرام است ولى راست گفتن واجب نيست ، بنابراين اگر چيزى بپرسند كه نخواهد واقع را بگويد مىتواند ساكت بماند بلكه اگر مفسدهء شخصى يا اجتماعى داشته باشد آن راست گفتن حرام است .
مسأله 106 - فرقى نيست در دروغ گفتن در اينكه با لفظ باشد و يا كتابت ، با اشاره باشد و يا صراحت ، و مانند اينها و همين مقدار كه ديگران را فريب دهد و بداند كه فريب است جايز نيست و دروغ است .
رساله توضيح المسائل (پانزدهم 1389ش) (فارسى) — صفحة 413
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص٤١٣