هيچ گونه اثر خوبى بر روحيّهء ديگران نمىگذارد و فقط به آنها موقعيّت اجتماعى مىدهد تا بتوانند هدف خود را ( كه ضدّ ايمان است ) بهتر تعقيب كنند .
و گاهى مؤمنين با ديگران يك هدف مشترك دارند و مىتوانند از رهگذر تماس با آنهانوعى قدرت بيشتر در مسير هدف مشترك پيدا كنند و در عين حال مراقب هستند كه پس از وصول به هدف ، آنها پيش نيافتند و نتيجه را نبرند و به هر حال گاهى شرايط ، عادى است و گاهى به زور و جبر وادار به تماس مىشوند .
و اين موارد كه صورتهاى مختلفى از اين مسئلهء شرعى - / تماس با ديگران - / مىباشند در حكم ، يكسان نيستند ، و هر يك از نظر فقهى حكمى دارند . روش سياسى نيز بايد از منابع حقوقى و فقهى دستور بگيرد .
غير متعهّدها نيز گاهى به ظاهر مسلمان و حتّى شيعه هستند و گاهى غير مسلمان : مادّى يا يهودى يا مسيحى يا آتشپرست يا پيرو مذهبى ساختگى .
و به هر حال گاهى تماس در سطح معاملات تجارتى و يا معاشرت سطحى است ، و گاهى به صورت دوست گرفتن و طرح اسرار متعهّدها ، و يا گفتن مطالبى كه موجب سرافكندگى متعهّدها ، مىگردد و گاهى در زمان جنگ است و گاهى در زمان صلح .
با دقّت در هر يك از موارد مزبور به آسانى مىتوان حكم آن را به دست آورد ، و تنها يك مورد آن شايان دقّت و تأمل بيشترى است و آن تماس در سطح معاشرت ساده و يا معاملات مىباشد ، در صورتى كه هيچ گونه ترويجى هم از آنها نشود . ادلّهء اسلامى و منابع حقوقى ما - / به آن
نگاهى به سيستم سياسى اسلام (فارسى) — صفحة 89
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٨٩