موضوع مشكل است و بايد به خداوند پناه برد .
به نظر مىرسد افراد غير متعهّد مختلفند ، و زمانها نيز از نظر شرايط متفاوتند ، و افراد متعهّد نيز از نظر درك و روشن بينى يكسان نيستند .
گاهى قدرت در كف افراد هدفى است و تماس و معاشرت افراد متعهّد با ديگران نه روى احتياج به آنهاست و نه ترويجى از آنها محسوب مىگردد ، بلكه همه مىگويند : منظور از اين تماس حسن اخلاق و نشان دادن روش اخلاقى اسلام بوده است .
و گاهى قدرت ظاهرى در دست دشمن است ، ولى تماس افراد هدفى با آنها به نفع متعهّدها تمام مىشود و متعهّدها اقليتى هستند كه چندان وجههء اجتماعى ندارند و به وسيلهء تماس مزبور رسميّتى پيدا كرده از گزندهاى احتمالى اجتماع محفوظ مىمانند و يك نوع پوشش حفاظتى نيز در برابر دشمن پيدا مىكنند تا بتوانند هدف خود را تعقيب نمايند .
و گاهى هر چند قدرت ظاهرى در دست دشمن است ليكن وزنهء اجتماعى متعهّدها به قدرى سنگين است كه هيچ گونه نيازى به تماس با دشمن ندارند و اگر تماس بگيرند در حقيقت دشمن برده است .
و گاهى مىتوانند طورى تماس بگيرند كه دشمن در اجتماع موفقيّت ملّى پيدا نكند و احتمالا او را تحت تأثير نيز قرار دهند .
و گاهى گر چه هدفىها موقعيّت اجتماعى ندارند و نياز به تماس با دشمن دارند ولى دشمن هيچ گونه امتيازى براى اينها قايل نشده كمترين امتيازى نمىدهد و فقط ذلّت ظاهرى بيشترى براى هدفىها به جاى مىماند .
و گاهى قدرت ظاهرى در دست مؤمنين است ليكن تماس با ديگران
نگاهى به سيستم سياسى اسلام (فارسى) — صفحة 88
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٨٨