مىگويد اين مطلب را نفهميدم ، آن را نفهميدم ، آن را متوجه نشدم . صدر المتألهين شيرازى در كتاب اسفار مى گويد علت اينكه ابن سينا نفهميده براى آنكه گرفتار دنيا بود . يك مقدارى در دربار حكومتها بود . گرفتاريهاى اجرايى نمىگذاشت كه خوب مطالعه كند ، رياست نمىگذاشت تا فكرش آزاد باشد . عملا نمىشود ، مگر ملا شدن به اين آسانيها است ؟ مگر به اين آسانيها مىشود باسواد شد ؟ مرحوم آيت الله العظمى بروجردى با آن عظمت ، وقتى سؤالى از ايشان مىكردند . مسألهء فقهى ، جلسهء شورا تشكيل مىداد مىفرمود : بحث كنيد تا جواب اين سؤال را بدهيد . همه روزه اين جلسه را داشت . خيلى مشكل است ملاصدرا مىگويد ابن سينا نمىفهميد چون گرفتار كارهاى ديگر بود . درجاهاى متعددى صدرالمتالهين دربارهء ابنسينا اين مطلب را دارد .
به هر حال عقل و قلب درجات دارند . عقل كامل و قلب كامل چيست ؟ عقل كامل آن است كه در جزئى ترين امور استدلالى برهانى ، عقلى كار كند . حالا ما هستيم ؟ در جزئى ترين امور ببينيد مطلبى را كه يك فرد مىخواهد بگويد آيا طبق برهان ، عقلى است يا نه ؟ آيا دليلى براى آن دارد ؟ اگر از او پرسيدند چرا چنين كردى ، آيا مىتواند دليل اقامه كند ، يا نه ميگويد اينها مى گفتند من هم گفتم ؟ يكى از علايم جهنمىها همين است : « و كنا نخوض مع
مذهب تشيع، آينده تاريخ بشريت (فارسى) — صفحة 211
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٢١١