نظارت دارد . قرآن دستور مىدهد كه براى تحصيل احكام فرعى اسلام نبايد همه ، به دنبال آن بروند ،
فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ
« 1 » « از هر فرقه و قومى بايد عدهاى بروند دنبال تفقّه در دين . » آن وقت جمع آورى قرآن كه يقينا از احكام فرعى مهمتر است ، پيامبر كسى را مسؤول نكرده باشد ؟ پس مىتوان نتيجه گرفت هر وقت آيهاى نازل مىشد . پيامبر همان موقع ، جاى آن را تعيين مىكردند و به اصحاب مىفرمودند : اين آيه را در جاى مناسب خود قرار دهيد . در اين زمينه روايت هم داريم . پس خود پيامبر به آيات نظم مىداد . حالا ممكن است اصحاب با سواد پيامبر كه اين آيات را مىنوشتند ، گاهى خلل و نقصى در نوشتههايشان پيدا مىشد ؛ مثلا گفتهاند : ابن مسعود در قرآنش « معوذّتين » « 2 » را نياورده بود . شايد چون در آخر قرآن بوده ننوشته يا گم شده است . مثل كتابى كه صفحهء آخرش مىافتد ، ولى اصلش محفوظ است .
عن عثمان بن ابى العاص قال : كنت جالسا عند رسول اللّه - صلّى اللّه عليه و إله و سلّم - اذ شخّص ببصره ثمّ صوّبه ثمّ قال : اتانى جبرئيل فامرنى ان اضع هذه الآية « 3 » هذا الموضع من هذا السّورة فجعلت فى سورة النّمل بين آلآيات الاستشهاد و « 4 » آيات العهد « 5 » ؛ عثمان مىگويد : نزد رسول خدا نشسته بودم كه ناگهان ديدم ، چشم رسول خدا به جايى خيره ماند و دوباره به حالت عادّى برگشت ، بعد پيامبر فرمود : جبرئيل آمد و امر كرد كه اين آيه ( انّ اللّه يأمر . . . ) را در سورهء نحل بين دو آيهء استشهاد ( و يوم نبعث . . . ) و آيهء عهد
وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ . . .
قرار دهم .
جبرئيل بطور يقين اين حرف را از خودش نگفته ، بلكه دستور خداوند بوده
هامش
( 1 ) - توبه / 122 .
( 2 ) - سورهء الناس و سورهء الفلق .
( 3 ) - سورهء نحل : آيهء 89« إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إِيتاءِ ذِي الْقُرْبى . . . ».
( 4 ) - سورهء نحل ، آيه 88« وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنا بِكَ شَهِيداً . . . ».
( 5 ) - سوره نحل ، آيه 90 ،« وَ أَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذا عاهَدْتُمْ . . . ».