هستيم كه اين تفاوتها را حتّى در طبيعت انسانها بردارد ، فعلًا كه يك ذهن گرائى بيش نيست و هيچ تجربه و نظريهء علمى هم آن را تأييد نمىكند و فعلًا مائيم و اين انسان ، اين موجود ، با استعدادهاى مختلف و قدرتهاى گوناگون - و هميشه هم انسان چنين بوده است - مكتب و قوانين مكتبى را براى فرشتهها كه نمىخواهيم ، براى انسان مىخواهيم . ( در فرشتهها هم آنچه كه براى فلاسفه مسلّم است نفى استعداد و اثبات فعليّت تامّه است نه تساوى در قدرت و حوزهء كار ) .
اين تفاوت و اختلاف در قدرت كار موجب مىشود كه افراد پر كار بالذّات متوجّه كار بيشتر شوند اين كار بيشتر اگر حتماً مجاّنى باشد و يا بهرهء كارشان به زور از آنها بگيريم در اغلب افراد شوق كارشان از بين مىرود ، و يا نقصان مىپذيرد ، نگوئيد كه افراد خود ساخته اين طور نيستند ، مگر مكتب را فقط براى افراد خود ساخته مىآورند ، و آيا اين عيب بزرگى براى يك مكتب نيست كه فقط براى عدّهاى خاص باشد ، و ديگران يا در انزوا باشند و يا به زور تحميل شوند .
نگوئيد : همهء افراد جامعه تدريجاً ساخته مىشوند كه اين يك تصوّر ايدهآليستى بيش نيست ! آرى اكثريّت افراد ساخته مىشوند ، ليكن اين زمان بسيار مىخواهد و تازه دوام آن حالت هم ، مشكلات زيادى دارد و يك جهت آن مربوط به رهبر است يكى از عوامل مهمّ و
درباره مالكيت خصوصى در اسلام (فارسى) — صفحة 308
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٣٠٨