آيات اين سوره با ياد كردن از فرشتگانى كه به انتظار فرمان خدا صف بستهاند آغاز مىشود ، و از اين رو به سورهء « صافّات صف بستگان » موسوم شده است . هم چنان كه درس آخر آن دربارهء جنّ و فرشتگان و شبهههاى جاهليان پيرامون روابط آن دو آفريده با پروردگارشان ، با ما سخن مىگويد ، كه مىپنداشتند رابطهء آن دو با خدا رابطهء نسبت است و برخى از اين حدّ فراتر رفته و گفتهاند كه جن نتيجهء مستقيم رابطهء زناشويى ميان فرشتگان و پروردگارشان است - كه ذاتش منزّه و فراتر از هر چيزى است كه به دو شرك مىآورند - .
در حالى كه درسهاى ميانى از پيامبران ( ع ) با ما سخن مىگفت ، و رابطهء ميان اين دو روند مطالب اين است كه قرآن وقتى خطاى زشت جاهليان را دربارهء روابط فرشتگان و جنّ با خدا آشكار ساخته ناگزير بايد به همان خطا كه ديگران نيز هنگامى كه پنداشتهاند / 192 رابطهاى مشابه ميان خدا و پيامبران وجود دارد ، بدان دچار شدهاند ، اشاره كند . اين خطا از آن جا ناشى شده كه اينان به معجزى كه مكرّر به دست پيامبران صورت گرفته و ديگران از آن بىبهره بودند ارزشى خاصّ داده و آن را دليل بر اين گرفتهاند كه ايشان پسران خدايند ، و از اين رو مىبينيم كه آيات گفتگو در پيرامون اين موضوع را به درازا مىكشانند تا تأكيد كنند كه پيامبرى آنها به سبب موجبات ذاتى تكوينى در شخص ايشان نبوده بلكه خدا اين پايگاه و الا را به دليل ژرفى ايمان و درستكارى و شجاعت اقدام و نيكى به مردم كه در پيامبران يافته به ايشان بخشيده است ، و شايد گفتگوى از ايشان ( ع ) در اين سورهء فرخنده مربوط به همين جانب از زندگى ايشان و براى نفى بدعتهاى جاهلى باشد .
از اين جا مىتوان گفت كه خطّ كلّى سورهء الصّافات همان بيان رابطه درست ميان خداى عزّ و جلّ و ديگر آفريدگان اوست كه از جهت او در ايجاد و آفرينش و نوآورى و روزىرسانى و . . . و . . . شكل پذيرفته ، اما غير از اين رابطه ، تنها يك وسيلهء عروج و فرا رفتن وجود دارد كه هر آفريده از آن طريق به پروردگار خود نزديك مىشود و آن همان ايمان و عمل صالح است .
وقتى در مجموعهء بينشهاى اين سوره مىانديشيم مسئوليّت به بارزترين شكل
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 186
مساهمون: احمد آرام
ص١٨٦