اينها تمام مربوط به استاد روانشناس است .
ايمان نياوردن برخى مردم به اسلام از همين قبيل است . معالجه كردن آنها از راه استدلال بر صحت مذهب ، بيراهه رفتن است ! بايد ناراحتيهاى روانى آنان را جستجو كرد . ناراحتيهاى حاصله از تعصبات قبيلگى و خانوادگى و رقابتها و احساس شكست از محيط و . . . كه همه آنها به عجز روحى و نشناختن ارزش خود برمى گردد .
اخنس بن شريف به ابو جهل گفت درباره محمد صلى الله عليه و آله چه عقيدهاى دارى ؟ ابوجهل گفت : « مىشنوى چه مىگويم ؟ مطلب اين است كه ما با قبيله عبد مناف رقابت داشته و داريم آنها براى كسب قدرت جنگ كردند ما همچنين كرديم . آنها به مردم عطايا داده و از راه كمكهاى بلاعوض و ياوام در دل مردم راه پيدا كردند ما همچنين كرديم . . و در نتيجه هر دو در برابر يكديگر قرار گرفته و برابر شديم . ولى اكنون آنها مىگويند : در ميان قبيلهء ما كسى است كه به آسمان ارتباط دارد و وحى آسمانى به او مىرسد . . . ! ما در برابر اين حرف چه بياوريم ؟ ! آيا چارهاى جز تكذيب داريم ؟ . . . »
در محيط خودمان هم افراد زيادى هستند كه بسيارى از فضائل انسانى و از جمله حس ديندارى را در خود مىكوبند تنها روى ترس از محيط و عجز روانى و تعصبات رقابتى و . . . « 1 » بايد ريشه مطلب را با دقت زياد از زواياى كلمات و كردارشان كشف كرده به مداوا پرداخت .
هامش
( 1 ) - مرحوم آيت اللّه طالقانى مىفرمود ( در زندان اوين كه در يك اطاق بوديم ) : علت انحراف اعتقادى جلال آل احمد ( البته در اواخر عمر مجددا مؤمن شد ) فشار زياد پدرش به او در مسايل اقتصادى بود .